`TELEURSTELLING, CYNISME'

Kamerlid Harry van Bommel (sp) vindt de armoede van scholen schokkend. Tweede deel in een serie gesprekken met onderwijswoordvoerders.

Hij is óók woordvoerder Verkeer en Waterstaat, Buitenlandse Zaken en Defensie, maar Onderwijs ligt hem het meest na aan het hart. Niet zo gek. Harry van Bommel (38) heeft de lerarenopleiding doorlopen. Hij was zelfs kortstondig leraar in het middelbaar beroepsonderwijs in Amsterdam, tot hij in 1994 door Jan Marijnissen naar Den Haag werd geroepen. Daar zag hij zijn `jongensdroom', fractiemedewerker worden, in vervulling gaan.

In 1998 kwam hij zelf in de Tweede Kamer. ``Ik geniet van de debatten. Soms vind ik het wel vervelend om staatssecretaris Adelmund hard aan te pakken. Ze heeft het onderwijshart op de juiste plaats. Maar het moet als ze er een zooitje van maakt.''

Wat heeft het tweede Paarse kabinet voor het onderwijs opgeleverd?

``Aanvankelijk dacht ik: hé, iets nieuws. Het kabinet sprak tot de verbeelding. Nu voel ik grote teleurstelling, cynisme en wantrouwen. Er was structureel te weinig geld voor het onderwijs en dat is nog steeds zo. Ik kom wekelijks op scholen en vind de armoede telkens weer schokkend. De klassen zijn te groot, de kinderen zitten op de gang. De scholen hebben geen geld voor goed onderhoud, leermiddelen, computers, zelfs niet voor de schoonmaak of voor brandveiligheid.

``De bomen groeien momenteel tot in de hemel, maar het lijkt alsof het onderwijs daar helemaal niet van profiteert. Ik zou dat niet kunnen uitleggen. Vergeleken met andere westerse landen investeren we droevig weinig in onderwijs. We zouden op z'n minst op het OESO-gemiddelde moeten zitten en daarvoor is jaarlijks zeker zo'n zes miljard extra nodig. Nu wenden scholen zich noodgedwongen tot bedrijven voor extra geld.''

Sponsoring dus? Minister Hermans en staatssecretaris Adelmund vinden dat een prima ontwikkeling.

``Die steun is juist het enge. Gelukkig heeft een groot deel van de Tweede Kamer, met uitzondering van de VVD, daar net als ik grote problemen mee. Ik heb ook nog nooit een schooldirecteur gesproken die het normaal vindt dat een bedrijf zíjn computers moet bekostigen. Dat geld moet gewoon van de overheid komen.''

Volgens Hermans en Adelmund is sponsoring alleen voor de `extraatjes'.

``Dat zeggen ze. Ze komen met het verhaal dat de basiskwaliteit goed is en dat ouderbijdragen en sponsoring alleen voor uitstapjes en feestjes zijn. Helaas is dat gewoon niet waar. Het private geld wordt ook gebruikt voor computers of voor het aanstellen van een extra leerkracht. Doordat niet elke school even aantrekkelijk is voor een sponsor en rijke ouders een hogere ouderbijdrage kunnen betalen dan minder draagkrachtige ouders, krijg je grote verschillen tussen scholen. Dat vind ik niet kunnen.''

Ziet u in meer geld dé oplossing voor de problemen in het onderwijs?

``Zelfs áls er nu bakken met geld naar het onderwijs zouden gaan, zouden die de gevolgen van twintig jaar bezuinigingen niet ongedaan kunnen maken. Maar het zou in ieder geval het begin zijn van een oplossing. Hermans roept steeds: `Geld alleen lost niet alles op'. En: `Ik kan niet zomaar een blik leraren opentrekken', om twee van zijn oneliners te noemen. Maar hij zit er nu drie jaar en is al die jaren tamelijk onzichtbaar gebleven. Ik geef toe, de problemen zijn groot. Maar als hij het een `mission impossible' had gevonden, had hij er niet aan moeten beginnen.''

Over sommige zaken is Hermans helder. Hij is een groot pleitbezorger van minder bureaucratie, minder regeltjes en meer vrijheid voor scholen.

``Die vrijheid is niet ingevuld, het blijft bij retoriek. Zolang de scholen budgettair geboeid zijn, is het vrijheid in armoede. Middelbare scholen krijgen één budget dat ze naar eigen inzicht mogen besteden. Prima, maar dan moet het budget wel toereikend zijn. Ik zou graag zien dat de lerarensalarissen in elk geval buiten dat budget zouden komen. Scholen moeten nu noodgedwongen krap formeren omdat ze geen geld hebben om meer leerkrachten te betalen. Daarnaast moeten de salarissen van de na-hossers, die al sinds 1985 in salaris enorm zijn achtergesteld bij collega's die eerder zijn begonnen, worden bijgesteld. Anders lukt het nooit om het lerarenberoep aantrekkelijker te maken.''

Hermans ziet meer in zogenoemde competentiebeloning om het lerarenvak te moderniseren.

``Competentiebeloning is een eufemisme voor prestatiebeloning. Het lijkt mij heel lastig. Iemand die een extra cursus heeft gevolgd of een feest organiseert, geeft niet per definitie beter les. De beoordeling van iemands kwaliteiten is heel subjectief. Ik zie de haat- en nijddiscussies in de lerarenkamer al voor me.''

Leraren vinden een beter salaris belangrijk, maar niet het belangrijkste.

``Inderdaad. De werkdruk moet omlaag. Leraren hebben geen tijd voor bijscholing, geen tijd zich te verdiepen in computeronderwijs of in de vernieuwingen die steeds worden doorgevoerd. Ze hebben nauwelijks tijd om adem te halen. Daarnaast moet iedere leerkracht kunnen beschikken over een fatsoenlijke werkplek, ze moeten geen proefwerken in de bezemkast moeten nakijken. Dat is funest voor de motivatie.''

Wat vindt u van Adelmund?

``Ik heb het met haar te doen. Ze ligt regelmatig onder vuur en lijdt daar onder, terwijl Hermans met een brede glimlach telkens wegkomt, zelfs als basisscholen leerlingen naar huis sturen bij gebrek aan leraren. Deels komt dat door de portefeuilleverdeling. Alle onderwijsvernieuwingen die veel problemen opleveren, zitten bij haar. Zij moet bijvoorbeeld kritiek op de basisvorming pareren terwijl die voor een groot deel een erfenis is van de vorige staatssecretaris.''

Ze kan toch zeggen: `Het werkt niet, we gaan het ander doen'?

``De basisvorming is mislukt. Daar zijn we het allemaal over eens. Ook Adelmund, maar dat zal ze nooit toegeven. Wel gaat ze de basisvorming aanpassen. Veel leerlingen, vooral op het vmbo, haken af als ze eerst twee jaar theoretische vakken moeten volgen. Ik heb heimwee naar de oude ambachtsschool waar leerlingen echt liefde voor een bepaald vak werd bijgebracht. Gelukkig trekken veel vmbo-scholen zich weinig aan van hetgeen in Den Haag wordt besloten. Zij geven godzijdank de praktijklessen die ze nodig achten en houden zo de leerlingen binnenboord.''

Komen de bewindslieden terug?

''Adelmund niet, denk ik. Die is volkomen afgebrand. Hermans wel. Is het niet op Onderwijs, dan duikt hij wel ergens anders op. Het is een politiek dier, die komt wel weer bovendrijven.''