INZICHT ALS GENADE

De bijdrage van Peter Raedts onder bovenvermelde titel (W&O, 10 februari 2001) trekt om verschillende redenen de aandacht. Vooreerst door de ondertitel: `Kwaliteit is dubieuze maatstaf voor kwaliteit van wetenschap'. Het eerste woord van die ondertitel zal wel als `kwantiteit' moeten worden gelezen.

In de tweede plaats door de lof die Luther wordt toegezwaaid: mijn indruk is dat het hier een vanuit de Katholieke Universiteit Nijmegen zeldzame waardering voor deze 16de-eeuwse reformator betreft.

De derde reden is voor mij aanleiding tot deze reactie. Wij worden deelgenoot van Raedts' twijfel, eerst of de pueri (jongens) of infantes (kinderen) die in de Latijnse bronnen aangaande de zgn. Kinderkruistocht van 1212 worden vermeld, door de latere historici wel juist zijn geduid en vervolgens van zijn ontdekking – na langdurig vorsen –, bij een schrijver uit Marbach, dat in de dertiende eeuw ook volwassenen, indien dienstbaar, ondergeschikt of horig als `puer' werden aangeduid. Terstond bleek mij dat Van Wageningen (Latijnsch Woordenboek Wolters, 1900) `puer' onder meer vertaalt met `bediende, slaaf'. Vervolgens deelde drs D.J.J. den Hartog jr mij mede dat die betekenis een eeuwenoude traditie heeft vanaf Plautus (250 tot 184 voor Chr.) tot aan de Digesten (6de eeuw na Christus). Voorts wijst deze classicus mij erop dat ook de woordenboeken van K.E. Georges (herdruk 1999), Lewis and Short (herdruk 1975) en Müller-Renkema-Leeman (12de druk, Wolters) die betekenissen uitdrukkelijk vermelden.

De vraag rijst dus of Raedts zijn twijfel niet reeds in een ontdekking (of althans het begin daarvan) had kunnen transformeren zodra hij een of meer Latijnse woordenboeken of een classicus zou hebben geraadpleegd. De verschuiving van de betekenis van `jongen' naar bediende en/of volwassene treft men ook in de recente tijd nog aan: `onze jongens', `Bursche' als `oppasser' (bediende) in het leger, `boy' als bediende.