`Dit is een verhaal over armoede'

Houcine Bouchiba vertelt in zijn schilderijen over zijn jeugd en familie in Afrika. Vanaf vandaag is zijn werk in Amsterdam te zien.

Vraag naar zijn Tunesische jeugd en Houcine Bouchiba (Tathouine, 1956) haalt even adem, grijnst en diept een anekdote op. Over zijn tante die na lang zoeken eindelijk een man vond, over zijn neef die hij in een half dozijn Europese steden telkens weer tegen het lijf liep, over zijn vader die zeven keer getrouwd was. Enthousiast stapelt hij detail op detail, neemt de tijd voor uitwijdingen en keert niet zelden halverwege terug naar het begin om een vergeten personage alsnog te introduceren. Iedere vertelling wordt steevast voorafgegaan door een aankondiging: ,,dit is een verhaal over armoede; het is om te huilen, maar ook om te lachen.'' Bouchiba is een verteller in de meest Afrikaanse zin van het woord.

,,Het liefst was ik schrijver geworden'', geeft Bouchiba toe. Toch heeft hij zeker niet te klagen over een interessant carrièreverloop. In Nederland begonnen als werknemer in een naaiatelier, meldde hij zich uit verveling bij een boksschool en schopte het tot zijn eigen verbazing tot meervoudig nationaal kampioen. Na een tijdje onder Nederlandse licentie te hebben gebokst, besloot hij in 1979 zijn handschoenen aan de wilgen te hangen en in Nederland te blijven. Hij werd amanuensis bij de Ateliers, het nationale epicentrum voor moderne kunst, dat toentertijd nog gevestigd was in Haarlem en bekend stond onder de naam Ateliers '63. Daar pikte hij in de verloren uurtjes het tekenen op, een hobby uit zijn lagere schoolperiode. Bij toeval werd hij ontdekt door docenten Jan Dibbets en Jan Beutener en kreeg al snel zijn eerste galerietentoonstelling. Het Stedelijk Museum kocht twee werken en gerenommeerde (oud)studenten als Philip Akkerman en Emo Verkerk wilden werk ruilen. Bouchiba is inmiddels beheerder van de Ateliers, maar opent aanstaande zaterdag in Galerie De Praktijk zijn grootste tentoonstelling tot nu toe, getiteld Smell of Desert.

Die toevoeging `grootste' slaat zowel op het aantal getoonde werken, als op de afmetingen van de doeken, iets waar Bouchiba erg trots op is. ,,Ik was bezig met een schilderij en toen kwam er iemand langs die zei `groter, nog groter'. In eerste instantie was ik bang dat ik dat werk niet meer de deur uit zou krijgen. Maar toen ik eenmaal aan vijf, zes meter doek zat, zag ik dat hij gelijk had.'' Over de identiteit van de raadgever wil Bouchiba niet meer kwijt dan dat het `een beroemd schilder' is. ,,Ik krijg advies van heel veel beroemde schilders die hier in de Ateliers rondlopen; eentje uitzonderen zou niet eerlijk zijn. Maar wat ze gemeen hebben is dat ze feilloos zien wat ik eigenlijk wil.

,,Ze leren me ook omgaan met schilderijen. Zo heb ik lange tijd alles verscheurd en verbrand dat ik niet gelukt vond. Daar waren ze erg verbaasd over. Ze raadden me aan dingen opzij te zetten als ik niet tevreden was en er later op terug te komen. Alleen laatst heb ik dat advies niet opgevolgd. Een werk dat niet klopte heb ik verscheurd, het is nu een kleedje. Daar heb ik nu eigenlijk wel spijt van.''

Beter, alsmaar beter wil Bouchiba worden. Als een spons absorbeert hij dan ook alle goede raad van vakgenoten. Maar als hij eenmaal met een werk bezig is, is afzondering essentieel. ,,Ik voel me al geremd als ik een collage begin in de woonkamer en mijn vrouw tv zit te kijken. Alsof iemands aanwezigheid automatisch een compromis inhoudt. Enkel als ik alleen in mijn atelier ben, weet ik zeker dat alles dat op het doek komt ook echt van mij is. Daar komt niemand meer tussen. Het is dan wel een beetje vervelend om het op een gegeven moment uit handen te geven. Maar om een schilderij te vergelijken met een kind, zoals sommige mensen doen, gaat wat ver; het is meer alsof iemand je je jas afneemt.''

In de bijna twintig jaar dat hij nu schildert is Bouchiba's werk geëvolueerd van Matisse-achtige sjabloon-schilderijen in zwart-wit tot warme, veelkleurige reuzenportretten. De thematiek is echter nog dezelfde als in het begin: Bouchiba vertelt verhalen over zijn jeugd en zijn familie. Doek voor doek schildert hij een hoogstpersoonlijk familiealbum bij elkaar. ,,Die verhalen zijn voor mij het meest interessant, ze zijn het fundament onder mijn bestaan. Met verf vertel ik nooit twee keer hetzelfde verhaal en toch ben ik in mijn verhalen nog steeds niet in Nederland aangekomen. En dat terwijl ik hier al meer dan twintig jaar woon! Qua techniek zit er natuurlijk wel veel Nederland in mijn werk. En soms zie ik een jurk op straat en die schilder ik dan op mijn tante. Dan raken herinnering en heden elkaar even aan.''

Smell of desert: schilderijen van Houcine Bouchiba. 10 maart t/m 14 april in De Praktijk, Lauriergracht 96, Amsterdam. Inl: www.depraktijk.nl.