De ex-geliefde van Museveni wil terug als first lady

De campagnes voor de presidentsverkiezingen maandag in Oeganda zijn niet alleen gewelddadig verlopen, er spelen ook tal van persoonlijke elementen mee.

Grace Kaiso, aan het hoofd van een groep Oegandese waarnemers bij de verkiezingen, hoeft niet lang na te denken. ,,Het meeste geweld tijdens de verkiezingscampagnes komt uit het kamp van president Museveni'', zegt hij resoluut. ,,We maken ons zorgen over het staatsgeweld. In een aantal gevallen waren leden van de veiligheidsdienst verantwoordelijk.''

De campagnes voor de presidentsverkiezingen komende maandag in Oeganda hebben zich tot dusver gekenmerkt door ongekend veel gewelddadigheden, waarbij ten minste 13 doden zijn gevallen. Museveni's voornaamste rivaal, Kizza Besigye, bekritiseerde deze week de rol van de strijdkrachten die uit hun kazernes zijn gekomen om, zoals ze zelf zeggen, de veiligheid tijdens de verkiezingen te garanderen. Tijdens een bijeenkomst van Besigye vorig weekeinde in Rukungiri schoot een speciale presidentiële militaire eenheid twee van zijn aanhangers dood.

De Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch had het deze week over wijdverspreide intimidatie van regeringszijde om de verkiezingen te winnen. ,,Ernstige bezorgdheid over mensenrechten bij de campagnes roept twijfels op of de verkiezingen eerlijk en vrij zullen zijn'', aldus Human Rights Watch. ,,De oppositie werd bedreigd met geweld, arrestaties en intimidatie door soldaten en de politie.'' Ook de oppositie schuwde het geweld niet, zij het in mindere mate dan de regering. Diplomaten in Kampala bevestigen dat de oppositie meer moeite had dan de regering om toegang tot de media te krijgen en over minder campagnefondsen beschikte.

Vijf kandidaten nemen het op tegen Museveni, van wie alleen Besigye een kans maakt. De verkiezingen worden gehouden volgens het geen-partijen systeem, dat inhoudt dat iedere kandidaat lid is van de Movement, de grote politieke familie van Museveni. De president won in 1996 driekwart van de stemmen. Tijdens deze verkiezingsronde wierp Museveni's oude kameraad Besigye zich voor het eerst op als diens rivaal. Volgens opiniepeilingen maakt hij nu een goede kans Museveni in een eerste ronde af te houden van de vereiste absolute meerderheid.

Nooit eerder had Museveni een serieuze tegenstander en mede daarom zijn de campagnes zo verbeten. Er speelt ook een belangrijk persoonlijk element mee. De campagne van Besigye drijft in belangrijke mate op de onuitputtelijke energie van zijn vrouw Winnie Byanyima. Zij is een populair parlementslid en een vurige bestrijder van corruptie.

Maar er is meer aan de hand met deze uiterst energieke politica. Zij was ooit de vertrouweling en geliefde van Museveni. Toen deze in 1986 naar het presidentiële paleis verhuisde en zijn echtgenote Janet nog in ballingschap zat in het buitenland, deelde hij het bed met Winnie. Na Janets terugkeer uit Zweden moest Winnie naar verluidt met geweld uit de presidentiële suite worden verwijderd. Woedend zwoer ze via een andere weg alsnog als first lady terug te keren.

Een andere, minder openlijk besproken controverse die inmiddels een stille dood is gestorven, was de vraag of Besigye geïnfecteerd zou zijn met hiv. Besigye is arts. Hij zou een van zijn vriendinnen met aids hebben besmet, die aan die ziekte is overleden. Oegandezen vragen zich af of hij dit willens en wetens heeft gedaan en van wie hijzelf aids zou hebben kunnen krijgen. Toen deze zaak enkele weken geleden in de openbaarheid kwam, reageerde Besigye met het voorstel om alle presidentskandidaten op aids te laten testen. Geen enkele kandidaat ging op het voorstel in.