BIOTECHNOLOGEN MAKEN SNELBLOEIENDE SINAASAPPELBOMEN

Biotechnologen uit Valencia en Madrid zijn erin geslaagd om via genetische manipulatie sinaasappelbomen te maken die al het jaar nadat ze in de kas zijn gezet, bloeien en vrucht zetten. Over de zogeheten juveniele fase, de fase met grote bladeren en doorns, doen ze slechts een jaar in plaats van zes jaar. Dit dankzij twee genen van de bij plantonderzoekers zo populaire zandraket (Nature biotechnology, maart).

Van deze twee genen (Leafy en Apatala 1) was bekend dat ze actief zijn in het weefsel waaruit later de bloem ontstaat. Vermoed werd dus al dat ze een rol kunnen spelen bij de start van de bloei. De Spanjaarden zetten ze in het erfelijk materiaal van een hoogproductieve sinaasappelboom. Dit samen met een stukje virus-DNA dat ervoor zorgde dat de vreemde eiwitten in het prille `bloemweefsel' van de sinaaasappelboom in abnormaal grote hoeveelheden werd aangemaakt. Resultaat: sinaasappelbomen die normale bloemen en vruchten geven al vanaf het eerste jaar na de bevruchting. De vroege bloei lag niet aan stress vanwege het inbrengen van DNA, want controlebomen die ook gemanipuleerd waren deden er de gebruikelijke zes jaar over.

De vroegbloeiers hadden of het Leafy-gen, of het Apatala-gen. In het laatste geval bloeiden ze ook nog eens in het goede seizoen, namelijk de lente. Tot verrassing van de onderzoekers bleek bovendien de helft van het nageslacht de eigenschap volledig te hebben geërfd.

Al eerder was geprobeerd met dezelfde genen tabak, rijst en ratelpopulieren sneller te laten bloeien. Dat lukte wel, maar de bloemen waren onvolledig en onvruchtbaar. Opmerkelijk is nu dus dat een enkel eiwit van een onkruidje dat evolutionair ver van de citrusbomen afstaat, in staat is bij de sinaasappelboom al die tientallen genen aan te schakelen die nodig zijn voor de overgang van een juveniele boom naar een volwassen, bloeiende boom. Volgens een commentator belooft dat veel voor de veredeling. Aan citrusbomen (sinaasappel, mandarijn en grapefruit) hebben biotechnologen, vergeleken met granen en groenten, nog weinig gedaan. Pas vorig jaar is een eerste veldproef met transgene (virusresistente) grapefruitbomen gestart. Probleem is dat deze vruchtenbomen net als notenbomen, 6 à 20 jaar nodig hebben voor ze vrucht zetten. Een veredelaar kan dus wel beginnen, maar moet de selectie van de beste bomen overlaten aan de (klein-)kinderen.