Straffeloosheid als hoogste goed

Een Argentijnse rechter heeft straffeloosheid van de militairen ongrondwettig verklaard. Volgens sommigen een historisch vonnis. Anderen zijn ongerust.

Een historisch vonnis velde de federale rechter Gabriel Cavallo dinsdag in Argentinië. Dat was althans de conclusie van bijvoorbeeld de Argentijnse Associatie voor Mensenrechten in Spanje nadat Cavallo had bepaald dat twee wetten die amnestie garanderen voor militairen die zich schuldig hebben gemaakt aan schendingen van de mensenrechten gedurende het militaire bewind van 1976 tot 1983 ,,ongrondwettig'' zijn.

De wetten, vrij vertaald `Punt erachter' en `Bevel is bevel', dateren uit 1986 en 1987. De eerste wet, `Punt erachter', voerde een termijn in waarna het niet meer mogelijk is militairen aan te klagen voor vergrijpen tegen de mensenrechten. Volgens de `Bevel is bevel'-wet kunnen ondergeschikten die handelden in opdracht van hun meerderen niet vervolgd worden.

Cavallo wees zijn vonnis in een zaak tegen twee politiefunctionarissen die verdacht worden van de ontvoering van een echtpaar in 1978 en het afpakken van hun baby.

Onmiddelijk concludeerden mensenrechtengroeperingen dat dit vonnis ,,een begin van het eind is aan de straffeloosheid voor degenen die misdaden tegen de mensheid gepleegd hebben gedurende de laatste dictatuur''. Adolfo Pérez Esquival, die in 1980 de Nobelprijs voor de vrede ontving, zei, volgens de Buenos Aires Herald , dat met het vonnis de rechterlijke macht van Argentinië ,,gedeeltelijk het toestaan van straffeloosheid goedmaakt''.

Van militaire zijde stonden commentatoren zoals te verwachten niet te juichen langs de zijlijn. Het vonnis opent de mogelijkheid voor een vloed van soortgelijke aanklachten tegen mogelijke verdachten van wreedheden gedurende het bewind van de militairen. Gedurende de militaire dictatuur werden vele duizenden Argentijnen vermoord, andere verdwenen eenvoudig. Schattingen van het aantal slachtoffers lopen uiteen van 15.000 tot 30.000.

Naar verwachting zal de uitspraak van Cavallo uiteindelijk getoetst worden door het Hooggerechtshof van Argentinië waarbij het de vraag is of die het 188 pagina's tellende vonnis intact laten. De kans is groot dat het hoogste rechtsorgaan besluit dat er onvoldoende gronden zijn om wetten die eenmaal door het democratisch gekozen Congres zijn gepasseerd ongrondwettig te verklaren. Bovendien is het de vraag of Cavallo's vonnis retroactief kan zijn.

Maar ongeacht deze bedenkingen concludeert de Buenos Aires Herald dat de rechterlijke uitspraak in ieder geval meer in lijn is met wereldwijde trends in de vervolging van mensenrechtenschendingen.

De voormalige legercommandant Martín Balza wilde deze week alleen kwijt dat de amnestiewetgeving destijds was bedoeld om het verscheurde land te ,,pacificeren''. De huidige militaire opperbevelhebber, generaal Juan Carlos Mugnolo, heeft gezegd dat hij bezorgd is over de vloed van rechtszaken tegen het militair personeel die door de uitspraak worden ontlokt. ,,Deze uitspraak draait de tijd terug en druist in tegen de gedachte dat de dictatuur lang geleden is beëindigd. We willen weten of er eindelijk een eind komt aan deze permanente staat van wantrouwen.'' Ironisch genoeg trad afgelopen week Horacio Jaunarena aan als minister van Defensie. Hij was op dezelfde post minister in de jaren tachtig onder ex-president Alfonsín, en verantwoordelijk voor de amnestiewetten.

Jaunarena verwees het vonnis onmiddellijk naar de prullenbak. Rechter Cavallo verweet de minister vervolgens dat deze zich niet hield aan de scheiding der machten.

Volgens de gouverneur van Buenos Aires, Carlos Ruckauf, leidt uitspraak het land af van een belangrijker probleem: dat van de torenhoge werkloosheid. Analisten wijzen er echter op dat het verband tussen het onvoltooid verleden van de militairen en de huidige economische crisis juist de kern is van het probleem.