Bullets zijn woorden

Mis Anonymous en E-Life hanteren een mix van Nederlands, Engels, Surinaams en Marokkaans: Wat is de stee Mis? Wat bedoel je? Ziggy, luxe.

,,Shit is lau man.''

,,Wat?''

,,Lau. Tof. Lau is alles. Komt uit het Surinaams. Ligt eraan hoe je het zegt: opgewekt betekent het tof. Zeg je het met een lage stem dan is het nep, dope.''

De deur van de kleine studio in de Amsterdamse Pijp valt in het slot en het is alsof je van de dag in de nacht terechtkomt, zo donker is het hier. Helder rood tapijt aan de muren. De lucht verzengd van zoete wierook. De verwarming voluit. En alle straatgeluiden buitengesloten door de driedubbel geïsoleerde muren en deuren. Raymond Stotijn (25), alias Mis Anonymous, staat voorovergebogen over het mengpaneel en draait aan wat knoppen. Zijn lange dreadlocks verborgen onder een gebreide wollen muts. De wenkbrauwen omhoog getrokken waardoor er voortdurend een innemende verbazing op zijn gezicht staat te lezen. Hij slaat een jazzy mineurakkoord aan op het keyboard. ,,Hoor je het?'' vraagt hij. Donkere ronde tonen dwarrelen uit de enorme geluidsboxen.

,,Dat klinkt toch veel warmer en treuriger dan dit?'' Waarna een up majeurakkoord volgt. Dan is het stil. Het is alsof de zachte wanden alle tonen absorberen. Mis brengt hier uren en dagen door. Ondergedoken in een zelfgemaakte muzikale wereld. Kleine dingetjes samplen, een beetje werken, studeren op jazzakkoorden. En als hij wat heeft, een pakkende melodie, een mooi basloopje, dan vraagt hij zijn vrienden van Postmen erbij en gaan ze teksten schrijven. Hier in de studio. Nooit thuis achter de computer. Ben je gek. Thuis is geen vibe. Maar eerst moet er muziek zijn. Sfeer. Dan komen de woorden vanzelf.

Mis rapt: ,,To all the venues/ where they light blue leaves/ where the sticks crash symbals and it's grown to reap/ we ain't here to keep/ we still wanna leave.'' En het klinkt als een liedje, zo melodieus draagt hij zijn tekst voor.

Blue leaves, zeg ik, wat betekent dat?

,,Blauwe vloe'', zegt Mis lachend, ,,zou je niet denken hè? Blauwe blaadjes. Het klink zo poëtisch. Deze tekst gaat over onszelf. Dat we zo gegroeid zijn als muzikanten en nu kunnen oogsten. Dankzij het publiek.''

Eigenlijk leefde Mis altijd al in een eigen wereld. Toen hij een jaar of acht was, zat hij soms huilend op de stoep voor zijn huis in het Oude Noorden van Rotterdam. Zo raar als hij zich voelde, ontheemd, anders dan andere kinderen, maar hij wist niet waardoor dat kwam. Alleen wanneer hij de slepende ritmes en melodieën van Bob Marley hoorde, had hij het gevoel dat hij okay was, dat zijn wereld klopte.

In zijn eigen studio is Mis Anonymous op zijn gemak. Ingeklemd tussen instrumenten en apparatuur. Luxe geluidsboxen. Dure mengpanelen. Gitaren. Een keyboard. En dat terwijl hij vroeger moest hosselen om aan spullen te komen. Lege flessen pikken, handeltjes of bij een tante langs die je lang niet gezien had en dan kreeg je een geeltje. Sinds Postmen drie jaar terug doorbraken en prijzen wonnen met hun aanstekelijke mengeling van hiphop, reggae, pop en rebelse teksten, heeft Mis ineens alles waar hij vroeger alleen van kon dromen: aanzien als muzikant, tekstschrijver en producer; de mogelijkheid te experimenten met stijlen; geld en zelfs een eigen beweging, Social Life, waarmee hij via workshops kinderen uit achterstandsgezinnen de mogelijkheid wil geven met muziek bezig te zijn.

Flashback-to-hiphop

Postmens tweede album, Revival, is pas uit. Op het nummer Curriculum rapt ook Elvis D'Oliveira, alias E-Life, mee. ,,None of y'all is fucking with mine/ I redefine E-Life, born to be trifle.'' E-Life is een vriend van Mis uit Rotterdam. Ik spreek hem daags na zijn Flashback-to-hiphop concert in Paradiso, waarin hij klassiekers als The Message (don't-push-me-cause-I'm-close-to-the-edge) van Grandmaster Flash and the Furious Five en Gangsta's Paradise van Coolio vertolkte. In een sneltreinvaart voerde E-Life je mee door de geschiedenis van de hiphop. Pompende ritmes. Vloeiende baslijnen. Braggin' and Boastin' (opscheppen in hiphopjargon). Binnen vijf minuten had E-life de armen van zijn publiek de lucht in. Let's party, yo motherfuckers! Boom boom boom. En bij Dear Mommy ineens die ingehouden snik. E-Life's eigen emoties versmolten prachtig met Tupacs ode aan zijn moeder en zijn problematische jeugd in Harlem.

We zijn in de Boerderij, een club in Zoetermeer, waar Postmen die avond zal optreden en af en toe loopt E-Life even binnen. Ze kennen elkaar uit hetzelfde Rotterdamse hiphopwereldje, spreken hetzelfde slang, een exotische mix van Nederlands en Engels, maar dan doorspekt met Surinaamse, Antilliaanse en Marokkaanse woorden, die vaak weer een eigen nieuwe betekenis krijgen. Wat is de stee Mis? Wat bedoel je? Ziggy, luxe. Of vaja, vuur in het Sranang, je bent betrapt! Nos pang. Maak je niet druk!

Toch zijn Mis en E-Life heel verschillende rappers. Hun uiterlijk alleen al verraadt veel over hun muziek. Mis is lang, slank, elegant en heeft iets dromerigs over zich. Zijn werk is romantisch, warm, vol swingende reggae flows, idealistisch. E-Life is gedrongen, stevig, heeft een mond vol gouden tanden en getatoeëerde armen. Een tough guy op het eerste gezicht. Maar eentje met een stem die klinkt als fluweel. Hij is charmant en vriendelijk. E-Life's muziek en teksten klinken harder en grover dat die van Mis en zijn meer puur hiphop. ,,Fuck that nigger calling my phone making death threats.'' Toch bedriegt hier ook weer de schijn. Want in de hiphop is bijna niets wat het lijkt. En dat was altijd al zo, zelfs toen hiphop officieel nog geen hiphop heette.

Elvis D'Oliveira (29) is van Kaapverdiaanse afkomst. Hij groeide op bij zijn moeder in Rotterdam West. Kreeg een typische Kaapverdiaanse opvoeding, zoals hij zelf zegt: hard, streng en met de nodige klappen. Hij woonde in kindertehuizen en was vroeg zelfstandig. Rappen doet hij vanaf zijn vijftiende. En al heeft hij nooit een muziekles gehad, hij schrijft alle composities en teksten zelf. ,,I know my way around the piano.'' De ontdekking van hiphop tijdens zijn puberteit was voor E-life een bevrijding. ,,Punk was rebels, maar blank, daar herkende ik mezelf niet in. In de hiphop rapten gasten die uit het getto kwamen. Ze drukten gevoelens uit die ik herkende: dat verlorene, het niet gezien worden, je een tweederangs burger voelen. In de hiphop had ik eindelijk het idee: ik hoor ergens thuis.''

Hij vertelt dat hij ooit op een tweesprong stond: of doorgaan met de shit die hij deed, hosselen en geld maken en zorgen dat je alles hebt, of zijn love volgen, muziek, en dan ook bereid zijn om er offers voor te brengen. Op zijn debuutalbum Eleven heeft E-Life een monument voor zichzelf opgericht. ,,Straight up I never blow. I just do what I do and get the loot/ Guess you probably know my whole crew/ we came trough. Young guns and that/ I know the legend.''

Schoolengels

,,Ik rap in het Engels omdat mijn wereld niet ophoudt bij Friesland'', zegt E-Life. Op het eerste gehoor doen zijn teksten sterk denken aan Amerikaanse hiphopnummers (veelvuldig gebruik van `niggers' en `bitches' en `fuck') maar wanneer je beter luistert hoor je verwijzingen naar Rotterdam, ,,010 forget the 212/ Brandnew/ I'm sinister/ Cast the spell on you/ Out of the blue...'' En, zegt E-Life, ,,ik ben zo Nederlands als maar kan. Ik maak zinswendingen in het Engels die grammaticaal niet kloppen. Gebruik woorden uit het schoolengels. En alles wat ik tot op heden gehoord, geproefd en gevoeld heb, speelde zich hier in Nederland af. Thuis sprak mijn moeder in het Portugees tegen mij en ik antwoordde haar in het Nederlands. Ik hoorde Kaapverdiaanse muziek, Julio Iglesias, de Havenzangers, BZN om maar eens wat te noemen, naast de blues, jazz en rap die ikzelf draaide. Ik wil mezelf uitdrukken in mijn teksten, een mindstate overbrengen, niet zozeer een politieke boodschap, zoals Postmen. Bij mij moet je tussen de regels luisteren. Mijn protest zit in mijn attitude.'' Hij pakt de grote gouden maagd die aan een ketting om zijn hals hangt en houdt haar omhoog. ,,Zie je dit? Dat is niet zomaar een blok goud. Dat is wie ik wil zijn: zuiver, untouched. Mijn sterrenbeeld is maagd en dit beeldje staat voor alles waarnaar ik streef. Ik wil zijn wie ik ben en nooit iets tegen mijn zin doen.'' Hij lacht zijn gouden tanden bloot.

En zo'n tekst als, ,,I'm gonna fuck that bitch tonight?'' vraag ik.

,,Oh, uit `Mirror Talk'. Dat liedje gaat over een goser die voor de spiegel staat en zich opmaakt om een meisje te versieren. Zoals Robert DeNiro in Taxi Driver. De tekst is ironisch.''

Mis komt binnen. Fawaka. Hoe gaat het?

,,Ik rap nooit met nigger'', zei Mis eerder die week. ,,Dat is iets van negers in Queens. Yo what up kicko? Dat is niet mijn taal. Nigger is voor mij nog altijd een slavennaam.''

Zijn vader komt uit Suriname, zijn moeder uit Rotterdam. Thuis werd er Sranang gesproken, maar Mis mocht alleen Nederlands praten, dat was netter. ,,Als je jong bent denk je: ik hoor erbij. En opeens krijg je van andere ouders te horen: `jij mag hier niet spelen'. Ik vroeg me af wat er mis met me was.''

Thuis werd hij dol van de soul die zijn moeder de hele dag draaide: Otis Redding, Marvin Gaye. Zijn liefde was reggae en vanaf zijn elfde kwam daar de hiphop bij. Amerika was het grote voorbeeld. ,,Bands als Public Enemy en KRS 1, hadden een goede politieke boodschap. Voor de revolutie enzo.'' Mis bestudeerde alle hiphopklassiekers. Hij las Pimp van Iceberg Slim en draaide undergroundrap.

Zonnebankneger

In hiphop, leerde Mis, is oorspronkelijkheid het belangrijkste. Zo creëer je een eigen identiteit. En daarbij hoort een eigen taal en idioom. Toch komen slangwoorden als vaja, bangienik (zonnebankneger), wigger (blanke die zwart wil zijn) of doeshie (schatje), niet voor in de teksten van Mis.

,,Ik wil internationaal'', zegt hij. ,,En begrepen worden.'' Vandaar het Engels waarin hij schrijft en denkt. Maar wel een Engels dat een eigen Postmen-wereld oproept. ,,No bother what all of them do/ Live it up/ To much a chattie chattie them do/ Talk the talk/ See rebel youths were meant to/ Spread it out.'' Mis en zijn muzikale vrienden heten Gunmen in Postmen-taal. Heeft niks met geweren te maken. Bullets zijn woorden. The first shot was politically right. '38 caliber rhyms. Don't bait me trust. Bait is slang voor aas. Aas niet op mijn vertrouwen.

Mis zegt: ,,Ik kom niet uit een milieu waarin je ouders zeiden: nu ga je zus en zo doen en dan word je chirurg. Ik moest het allemaal zelf uitvinden. Als ik ergens werkte, in een magazijn of als lichtroadie, dacht ik: ik ga kapot. In de muziek heb ik alle vrijheid om te creëren wat ik wil.'' Hij rapt: ,,We link now/ Cause we think now/ Generate slang that we sling proud.''

,,Begrijp je wat ik bedoel? Had je ons vroeger moeten horen: alsof we een stiekeme tweede taal spraken. Soms maakten we alleen geluiden. `Weh' zei ik dan. Dat betekende dat ik iets niet leuk vond. Op school sprak je de voertaal. Je zei niet: `Juf, die shit is dope.' Dat zeiden we onder elkaar. Nu kunnen we onze slang vertalen naar een groter publiek. Onze gedachten omzetten in begrijpelijke teksten die toch oorspronkelijk zijn.''

Zijn stem zakt een octaaf. Hij rapt: ,,It took time/ Look mine is beyond blessed kid it never took crime/ Bit the lessens out of life I pressed stop to rewind.''

Postmen: Revival (Warner Music, 2001). E-Life: Eleven (CMC Records 1999).