OPIUM

Witte, kleverige vloeistof uit de schil van de zaaddoos van de papaverplant. Wordt zwart bij opdroging, daarna in balletjes gedraaid. Opium is een van de oudste bekende pijnstillers. Het verdooft, onderdrukt hoest, misselijkheid en diarree.

Kan worden gegeten, maar wordt in de regel vooral gerookt in een opiumpijp. Tot in vorige eeuw ook gedronken in tinctuur: laudanum. Verslavingen waren in vorige eeuwen in de regel het gevolg van (langdurig) medicinaal gebruik van opium als pijnstiller. Opiaten werden in de vorige eeuw in alle bevolkingslagen gebruikt; er was opiumsiroop op de markt om baby's rustig te houden.

Opium is nu nauwelijks meer te koop in Nederland sinds de opkomst van de heroïne, begin jaren zeventig. Daarvoor was het verkrijgbaar in Chinese opiumkitten. Opium brengt gebruikers in een lome, dromerige halfslaap, waarbij besef van tijd verdwijnt. Warm gevoel van welbehagen, onverschilligheid tegenover de buitenwereld. Bij hogere doseringen visioenen, hallucinaties.

Zeer sterk verslavend. Gewenning bij langdurig gebruik, steeds hogere dosering nodig om hetzelfde effect te bereiken. Afkicken gaat gepaard met een cold turkey: spasmen, slapeloosheid, angstaanvallen, misselijkheid, zweten, krampen, braken, diarree, koorts, gewrichtspijn. Bij plotseling afkicken kan de dood intreden.

In het begin van de negentiende eeuw begonnen chemici te experimenteren om de werkzame bestanddelen, de `essentie', aan opium te onttrekken. Dat bleek vaak eenvoudig en goedkoop mogelijk. Dat kon dan in pilvorm worden toegediend, en in het midden van de eeuw via de injectienaald. Opiaten als codeïne, thebaïne, papaverine werden ontdekt. In deze eeuw werden die bestandsdelen ook synthetisch bereid, waarbij geen papaver nodig was. Dat leverde stoffen als methadon op.

De meest populaire pijnstiller werd morfine, dat vanaf 1820 breed in omloop kwam. Morfine was eenvoudig en goedkoop te bereiden, het medicinale voordeel ten opzichte van oude preparaten was dat het in standaardhoeveelheden was af te meten. Leidde medio vorige eeuw tot een hausse aan verslavingen (morfinisme), vooral onder middenklasse en hogere klasse. Morfine was de eerste drug die voornamelijk per injectienaald werd toegediend.

Morfine wordt nog altijd als pijnstiller gebruikt, maar is zwaar verslavend. Spaarzaam te koop in Nederland, het betreft dan vooral uit ziekenhuizen ontvreemde partijen.