Hersenen in verwarring

Het brein is een wonderlijk instrument. Het zorgt er vooral voor dat we niet hoeven te denken. Op de tentoonstelling `Het Brein een hoofdzaak' in het Museum Naturalis in Leiden, wordt de bezoeker gedwongen wél na te denken. En het moet gezegd: dat valt niet mee.

Het Brein is een reizende tentoonstelling, geconcipieerd in 1997 tijdens het jaar van het brein in Denemarken door het Deens Wetenschappelijk Centrum Experimentarium. Voorafgaand aan Leiden, waar de tentoonstelling loopt tot 10 september, was zij in Porto te zien. Na Leiden gaat Het Brein naar België. Die laatste bestemming verklaart waarom de bezoeker bij binnenkomst wordt begroet met Franse teksten.

De tentoonstelling is een uitstalling van vragen en weetjes: weet je hoeveel suiker hersenen verbruiken op een dag? Hoe zouden de hersenen eruit zien als we geen schedel hadden? De tentoonstelling is `interactief', dat wil zeggen veel toeters en bellen waaraan mag worden getrokken dan wel op gedrukt, en doet qua opstelling en opzet denken aan Nemo, het Amsterdamse `educatieve attractiepark'. De testjes staan, schijnbaar zonder enige orde, verspreid in de hal. Je hoeft niet eerst het ene te kunnen voordat je naar het andere toe kan. Gewoon gaan zitten waar net even niemand bezig is en kijken wat je nu weer kunt meten.

`Meten is weten, als je weet wat je meten wil', heet het op de Universiteit. Wie zomaar naar Het Brein gaat, zonder te weten wat hij wil meten, komt dus weinig te weten. Maar misschien is dat niet erg. Wie weet telt voor sommigen de vermakelijkheidswaarde van deze tentoonstelling. Zo kan de bezoeker een bril opzetten die de optische signalen naar de hersenen verstoort. `Brilletje op, laat je rijden', zou het motto van dit proefje kunnen zijn. Met die bril op zwabbert ook de nuchterste bezoeker over een rechte lijn. Een andere bril maakt het de basketballer nagenoeg onmogelijk de bal in het net te werpen. Kortom, ook bij behendigheid speelt, voor wie het nog niet wist, het brein een rol.

Gezien het scala aan activiteiten waarbij onze hersenen een rol spelen: praten, denken, onthouden, slapen, groeien, gooien, wiskundige problemen oplossen of verschil voelen tussen warm en koud, is het aantal tests waaraan we ons op deze tentoonstelling kunnen onderwerpen klein te noemen. Maar ook een klein aantal tests is voldoende om bij de gemiddelde bezoeker de vraag op te roepen: nou en?

Neem slapen. Je vult je leeftijd in, zegt wanneer je naar bed gaat en opstaat, en je ziet je slaappatroon op het scherm van een terminal verschijnen. Je doet er een paar glazen alcohol bij, en zie: je slaapritme wordt verstoord. Moeten wij voor die wetenschap naar Leiden? De test `algemene ontwikkeling' was wel een opsteker. Hoewel ik dacht dat er in China meer soja werd gegeten dan in Japan en niet wist welke hersenhelft ik gebruik om logisch te denken, wees mijn score uit: `superslim'. Maar wat slim en `weetjes' met elkaar van doen hebben, blijft onduidelijk.

Duidelijk was wel dat mijn hersenen, althans volgens een testje, ritmegevoel hebben. Daarentegen is mijn gevoel voor toonhoogte nogal verwaarloosd. Daar kan ik, zo stelt een begeleidende tekst mij gerust, mijn gehoor op trainen. Dat geldt ook voor de training van mijn kortetermijngeheugen en mijn evenwichtsgevoel. Het brein blijft leren. Indien we bepaalde handelingen maar voldoende herhalen, gaan we ze beter uitvoeren. Anders ligt dat waarschijnlijk bij de testen die meten of je masculiene dan wel feminiene hersenen hebt. Ik zal de lezer niet met de uitslag vermoeien, maar heb wel alvast een afspraak met de psycholoog gemaakt. Gelukkig bleken mijn denkpatronen op het gebied van vorm en functie `in evenwicht'.

Ten slotte moet worden vermeld dat de teksten bij veel proeven nogal wat denkvermogen vergen. Bij sommige tests staat dat ze in alle rust gedaan moeten worden. Wie Nemo kent, waar kinderen met een aandachtspanne van één milliseconde van apparaat naar apparaat hollen, zal zich een beeld van de laboratoriumomstandigheden in Leiden kunnen voorstellen. Het Brein richt zich op gezinnen met kinderen.

Het Brein t/m 9 sept, Naturalis – Nationaal Natuurhistorisch Museum, Darwinweg, Leiden. Kind 4 t/m 12 ƒ10, volw ƒ16, MJK ƒ2,50. Tel. 071-5687600. E-mail: naturalis@naturalis.nnm.nl Internet www.naturalis.nl