Conservatisme

J.L. Heldring geeft aan het begrip conservatief een duidelijke omschrijving, die echter ook vragen oproept (NRC Handelsblad, 3 maart). De conservatief is niet tegen verandering, mits met mate en niet overhaast. Evolutie dus.

Nu ontkomen weinig mensen, vooral als ze wat ouder worden, aan zekere behoudende trekjes zonder dat ze daarom conservatief genoemd kunnen worden. De ware conservatief is dat door levensinstelling en misschien ook temperament (of gebrek daaraan). Hoewel men in iedere politieke partij wel meer of minder behoudende leden tegenkomt, zijn deze niet onder één noemer te brengen.

En wat het individu betreft, ook zonder collectivisme wordt de individuele mening regelmatig ondergeschikt gemaakt aan het collectieve standpunt. Ik denk aan partijdiscipline, aan vergaande dogma's van sommige kerken en aan de extreme monddoodheid die sommige sekten opleggen. Het thema moraal duikt ook periodiek op en is niet beperkt tot christelijk denken. Helaas is moraal even weinig maakbaar als de maatschappelijke gelijkheidsidealen van het socialisme te realiseren waren.

Overigens zijn de klachten van nu klachten van alle tijden. Het valt te hopen dat de slingerbeweging van checks and balances haar werk doet. Met of zonder conservatieven.