Op weg naar Europees pensioen

Pensioenen zijn een nationale aangelegenheid, vinden de lidstaten van de Europese Unie. Maar dat belemmert de eenwording. Mogelijk krijgt Nederland de rekening gepresenteerd.

Pensioenen zijn binnen de Europese Unie een nationale aangelegenheid van de lidstaten. Daaraan twijfelen is als vloeken in de kerk. De Europese landen krijgen echter toenemende problemen met die nationale aanpak van pensioenen, omdat ze van elkaar nadelige gevolgen ondervinden. Daarom vertelden de vijftien Europese ministers van Sociale Zaken elkaar gisteren allemaal dat ze meer moeten overleggen en toch geen bevoegdheid over pensioenen aan de EU moeten afstaan.

Open coördinatie, wordt die methode in het Europese jargon genoemd. Ieke van den Burg, PvdA-Europarlementariër, is ervan overtuigd dat hiermee de geesten in Europa langzaam maar zeker rijp gemaakt kunnen worden om de nu nog zeer uiteenlopende pensioenstelsels op elkaar af te stemmen.

Als de lidstaten maar lang genoeg overleggen over gezamenlijke doelstellingen bij het pensioenbeleid, komt eens de dag dat ze bereid zijn om compromissen te sluiten. Dan kunnen de Europese pensioenen meer aan elkaar worden aangepast.

De Spaanse minister van Sociale Zaken, Juan Carlos Aparicio Pérez, zei gisteren tijdens een bijeenkomst met zijn Europese collega's dat het niet altijd mogelijk is om in alle landen dezelfde maatregelen te nemen. ,,We moeten ons beperken tot de uitwisseling van informatie.'' De Nederlandse minister, Willem Vermeend, zei dat er ,,voldoende ruimte voor de afzonderlijke lidstaten moet blijven om hun pensioenstelsel vorm te geven''. Maar tegelijkertijd bepleitte hij dat de Europese landen meer gaan overleggen over de gezamenlijke problemen die zij met pensioenen hebben.

Pensioenstelsels worden zozeer tot het nationale domein gerekend, dat stappen in de richting van een Europese aanpak uiterst omzichtig genomen worden. Premier Wim Kok heeft samen met zijn Spaanse collega José Maria Aznar een (nog niet verschenen) artikel voor de Financial Times geschreven. Daarin wordt bepleit dat de Europese regeringsleiders later deze maand, op de Europese top in Stockholm, de open coördinatie voor pensioenen tot officiële samenwerkingsmethode verheffen. Ze zijn tevreden dat twee zo uiteenlopende landen als Nederland en Spanje het hierover eens zijn.

Ondanks alle voorzichtigheid en het handhaven van nationale bevoegdheden, realiseren de Europese regeringen dat ze dringende problemen met de pensioenen hebben. De Nederlandse minister Vermeend maakt zich grote zorgen over het uitblijven van ingrijpende hervormingen van het pensioenstelsel in bijvoorbeeld Frankrijk. In dat land wordt niet voor pensioenen gespaard, maar betalen degenen die nu werken voor de pensioenen die op dit ogenblik worden uitgekeerd. Door de vergrijzing van de bevolking kunnen de kosten van de pensioenen zo toenemen, dat dit ertoe kan leiden dat Frankrijk zich met de overheidsuitgaven niet aan de afspraken van het eurogebied houdt. In zo'n geval kan Nederland uiteindelijk de rekening gepresenteerd krijgen.

Dat komt doordat de Europese Centrale Bank (ECB) alleen monetaire maatregelen kan nemen voor het hele eurogebied en niet alleen voor een land dat met de overheidsfinanciën uit de pas loopt. Bij de ECB wordt ondanks de samenwerking van de Europese ministers van Financiën het ontbreken van één Europees financieel beleid als een belangrijke handicap van het eurogebied beschouwd.

De financiering is niet het enige probleem. De stelsels sluiten niet op elkaar aan, waardoor pensioenbreuk ontstaat voor migranten. Daardoor zijn de pensioenen een belangrijke barrière voor het vrije verkeer van werknemers, dat op papier al lang in de EU bestaat. Europees commissaris Anna Diamantopoulou (Sociale Zaken) hoopt dat dit probleem ook op termijn door de methode van open coördinatie wordt opgelost.

De Europese Commissie realiseert zich dat een gemeenschappelijke Europese pensioenaanpak met Europese wetgeving geen kans maakt. Er is geen lidstaat die dat wil. Wel heeft Europees commissaris Frits Bolkestein (Interne Markt) voorgesteld om de belemmeringen op te ruimen die de Europese binnengrenzen nu nog vormen voor aanvullende pensioenverzekeringen. Dat is in de totale pensioengeschiedenis slechts een beperkte kwestie. ,,De hervorming van pensioenen blijft een nationale aangelegenheid'', zei gisteren dan ook de Portugese staatssecretaris van Sociale Zaken Paulo Pedroso.