Aholds dubbele boekhouding

Wie op de valreep de spelregels verandert, staat meestal op verlies.

Voedselleverancier en supermarktketen Ahold, moeder van onder meer Albert Heijn, maakte vorig jaar 2,4 miljard winst, plus 48 procent. Maar Ahold dreigde vorig jaar wel zijn laatste restje eigen vermogen te verliezen.

Het eigen vermogen is geld dat aandeelhouders ooit in een bedrijf hebben gestoken en geld dat zij in het bedrijf laten zitten, doordat slechts een deel van de gemaakte winst als dividend aan hen wordt uitgekeerd.

Voor overnamekoningen als Ahold is vermogen ook een bron die steeds weer dreigt te verdampen. Wie een ander bedrijf koopt, betaalt een overnamepremie, een bedrag bovenop de zichtbare waarde van alle bedrijfsbezittingen. Deze premie, de zogeheten goodwill, weerspiegelt de waarde van bijvoorbeeld merknamen, en distributiekracht. Nederlandse concerns trokken de premie traditioneel van hun eigen vermogen af. Dat heette conservatief, maar fleurde ook het rendement op het vermogen mooi op.

Vorig jaar kocht Ahold voor een recordbedrag Amerikaanse bedrijven. Goed nieuws voor de winst, slecht nieuws voor de kengetallen van de financiële soliditeit. Het aantal malen dat Ahold de stijgende rentelasten kan betalen daalt bijvoorbeeld al drie jaar op rij: van 4,2 in 1998 naar 3,2 vorig jaar.

En de overnames dreigen elke keer een gat in het vermogen te slaan. Vorig jaar trok Ahold bij de meeste overnames, waaronder US Foodservice en het Zweedse ICA, de goodwill van bijna 12 miljard gulden van het eigen vermogen af. Een hele klus voor een bedrijf dat 2000 met 4,6 miljard gulden vermogen begon.

Ahold moest hutje bij mutje leggen. De winst in 2000 en twee aandelenemissies dichtten de bres in het vermogen. Als percentage van de door overnames opgezwollen balans zette de daling van het eigen vermogen wel door. Eind 1999 was de verhouding bijna 15 procent, eind 2000 bijna 10 procent.

Aan het eind van het jaar volgden nog weer nieuwe overnames. Weer goodwill. Interen op het vermogen? Nieuwe aandelen door de strot van beleggers duwen?

Nee, de Raad voor de Jaarverslaggeving kwam in november met een richtlijn op basis waarvan bedrijven betaalde goodwill niet meer hoeven af te trekken van het eigen vermogen. Aholds vermogen is nu veilig, de nieuwe regels kunnen zelfs wat extra vermogen hebben gecreëerd. Maar binnen één jaar op twee verschillende manieren boekhouden is geen consistent beleid.