Verlate lunch was mede oorzaak aanvaring

De bemanning van de USS Greeneville vermaakte gasten en vergat procedures. De Amerikaanse marine zoekt de waarheid achter de ramp met de Ehime Maru.

Bemanningsleden van de Amerikaanse atoomonderzeeër USS Greeneville maakten een reeks essentiële fouten – sommige door de aanwezigheid van burgers – die ertoe leidden dat de onderzeeër op 9 februari voor de kust van Hawaii de Ehime Maru ramde en tot zinken bracht. Negen van de 35 opvarenden van dit Japanse visserijopleidingsschip zijn, naar wordt aangenomen, verdronken. Het ongeluk heeft de toch al tere militaire betrekkingen tussen Washington en Tokio onder grote druk gezet. De Amerikaanse houding na het incident heeft bovendien geleid tot woede bij veel Japanners.

Schout-bij-nacht Charles Griffiths Jr., die een vooronderzoek naar het incident leidde, verklaarde gisteren voor een speciale Gerechtelijke Commissie van Onderzoek van de marine in Honolulu, dat een cruciaal instrument defect was, dat een noodoefening met opduiken werd afgeraffeld omdat een lunch voor VIP's aan boord was uitgelopen, en dat gegevens werden genegeerd die erop wezen dat de Greeneville op een ramkoers lag met de Ehime Maru.

Het algemene beeld dat Griffiths voor de Commissie schetste was er één van een onderzeebootbemanning die zo in beslaggenomen werd door de wens een mooie show op te voeren voor 16 burgers die als gasten meevoeren dat standdaardprocedures tussen wal en schip raakten. De Commissie van Onderzoek houdt zich bezig met waarheidsvinding en niet met een strafvervolging. Het onderzoek kan echter wel leiden tot een krijgsraad.

De onderzeeër verliet de haven van Pearl Harbor voor een zeven uur durend tochtje met een groep sponsors die geld haddden gedoneerd voor de restauratie van het slagschip USS Missouri, het schip waarop de Japanse regering in 1945 de capitulatie tekende in de baai van Tokio.

Volgens Griffiths was er de eerste helft van de tocht geen vuiltje aan de lucht. De gasten kregen een rondleiding door het schip en een demonstratie van de verschillende manoeuvres, zoals het afvuren van torpedo's. De opduikmanoeuvre was gepland voor 13.00 uur maar werd uitgesteld tot 13:43 omdat de lunch uitliep. Ten dele kwam dit door de omvang van de groep, waardoor er in twee ploegen werd gegeten, ten dele omdat de kapitein van de USS Greeneville, gezagvoerder Scott Waddle, het belangrijk vond `quality time' te hebben met zijn gasten.

Om tijd in halen gaf Waddle bevel haast te maken met de `noodblaas' oefening waarbij de onderzeeër razendsnel opduikt. Zo werd de procedure van het visueel afzoeken van de horizon met de periscoop uitgevoerd in vijf in plaats van tien minuten. Het eigenlijke rondkijken nam circa 80 seconden in beslag in plaats van de gebruikelijke drie minuten. Waddle heeft verklaard dat hij noch zijn eerste officier luitenant Coen de Ehime Maru daarbij heeft opgemerkt.

Eén uur voor de aanvaring echter werd de trawler wel waargenomen door een zogenoemde vuurleidingtechnicus, die tot taak heeft de koers te plotten van schepen aan de oppervlakte. Omdat er op dat moment burgers tussen hem en zijn meerderen stonden, meldde hij zijn waarneming niet.

Volgens Griffiths was bovendien de sonar officier, die doorgaans het werk controleert van de sonartechnicus, in beslag genomen door de burgers die hij moest rondleiden. In dit geval was dat des de dringender omdat de sonartechnicus in opleiding was. Griffiths: ,,Een gekwalificeerd persoon had de technicus de hele tijd in de gaten moeten houden.''

Griffiths getuigde verder dat op de dag van het ongeluk een sonar beeldscherm dat de kapitein en de eerste officier in staat stelt vaartuigen aan de oppervlakte in de gaten te houden defect was. De officieren besloten reparatie uit te stellen tot het schip in de haven was omdat het ,,te verstorend'' zou zijn het instrument op zee te repareren. Griffiths, zelf een voormalige onderzeebootcommandant noemde het sonarbeeldscherm ,,een vitaal stuk instrumentarium''. Hij herinnerde zich dat het een keer stuk was in zijn schip: ,,Ik voelde me onbeschermd'', aldus Griffiths, ,,Het was geen kleinigheid''.

Eerder had de marine al erkend dat twee commandoposten, het rechterroer en de schakelaar voor de ballasttanks, bemand werden door burgers toen de aanvaring plaatshad. De burgers zouden echter gehandeld hebben onder strikte supervisie van bemanningsleden. ,,Ik twijfel er niet aan dat de Greeneville niet wist dat de Ehime Maru daar lag totdat zij haar raakte'', zei Griffiths, ,,Ik ben er zeker van dat het een verschrikkelijk schok was.''

Sommige analisten geloven dat de hoorzitting van de Commissie van Onderzoek, die enige weken in beslag zal nemen, de sleutel is in het herstellen van de goede relaties tussen de VS en Japan. De wrok aan Japanse zijde bestaat nog steeds ondanks de verontschuldigingen aangeboden door president George W. Bush en zijn vertegenwoordigers. In het kader van het helen van de geschonden relaties maakt de Japanse schout-bij-nacht Ozawa deel uit van de Commissie van Onderzoek. Hoewel hij geen stemrecht heeft, maakte de verdediging van de betrokken officieren van de Greeneville gisteren bezwaar tegen de aanwezigheid van de Japanse officier omdat deze geen eed heeft afgelegd op de Amerikaanse Grondwet en niet gewraakt kan worden zoals de andere leden van de Commissie.

Familieleden van vermiste opvarenden van de Ehime Maru reageerden gisteren bij de opening van de hoorzittingen emotioneel. Ryosuke Terata, vader van de vermiste student Yusuke (17): ,,Ik voelde woede door me heen snijden toen de Commissie het snelle opduiken besprak. Ik geloof niet langer dat het een ongeluk was maar een menselijk fout.''