`Er is geen progressie in de kunst'

Ouderwets decoratief ballet interesseert de Belgische choreograaf Frédéric Flamand niet. In zijn voorstellingen is beweging slechts een onderdeel naast disciplines als video en architectonische vormgeving.

Beminnelijk, zoals Belgen dat kunnen zijn, en zeer gedreven vertelt Frédéric Flamand roerend in zijn koffie in een Brussels café over zijn ontmoeting met de Brits-Irakese architecte Zaha Hadid. Vier jaar geleden vroeg hij deze `rising big lady' van de architectuur met hem samen te werken: Flamand is net als zij gefascineerd door bewegende ruimte (zie interview Cultureel Supplement 2/3). Het was niet de eerste keer dat Flamand een alliantie aanging met de architectuur; eerder werkte hij samen met de New Yorkse architecten Elizabeth Diller en Ricardo Scofidio om zijn ideeën over stad, ruimte en beweging vorm te geven. Afgelopen zomer streek Charleroi/Danses-Plan K neer op de Expo in Hannover om samen met de Franse architect Jean Nouvel de veranderende betekenis van het fenomeen werk in dans te vertalen. In al zijn producties acht Flamand het noodzakelijk om maatschappelijke ontwikkelingen artistiek tegen het licht te houden. Als choreograaf is hij dan ook van mening dat het in de 21ste-eeuwse dans niet genoeg is om alleen het lichaam te laten bewegen.

Flamand: ,,Het menselijk lichaam is getransformeerd tot een postmodern lichaam dat meer en meer vervangen wordt door een perfecte machine van zaken als biotechnologie en gentechniek. Iedereen heeft een lichaam dat kwetsbaar is, alleen al doordat we ouder worden. Maar in die nieuwe technologie ligt de utopie verscholen dat we onze lichamen opnieuw kunnen `modelleren'. We moeten allemaal op elkaar gaan lijken en hetzelfde ideale lichaam hebben. Als je daar over nadenkt, ligt fascisme op de loer. De idee van het lichaam als machine is niet nieuw, de futuristen dachten er in de vorige eeuw net zo over, maar nu leven we ook nog eens in een virtuele

wereld. In de wereld van internet, de nieuwe stad, is een fysiek lichaam niet meer nodig. Heel paradoxaal, we hebben allemaal een lichaam dat bijna maakbaar wordt en tegelijkertijd leven we in de lichaamsloosheid en ook de ruimteloosheid van de communicatietechnologie. Over dit soort paradoxen van het moderne leven gaat Metapolis Project 972''.

Flamand noemt de meeste nieuwe technologische mogelijkheden zijn vijand. Maar in het theater werkt hij er graag mee om grenzen af te tasten en een artistiek statement af te leveren. Metapolis is bij tijd en wijle dan ook een bombardement aan zintuiglijkheid zoals het een beetje stad betaamt. Video's met anekdotische mensenmassa's worden met behulp van de blue-screentechniek geprojecteerd op de lichamen van de dynamisch bewegende dansers. Daardoor lijken ze te versmelten met het virtuele stadsdecor, alsof ze fysiek niet in de theatrale ruimte aanwezig zijn. De geknakte aluminium loopbruggen die Hadid ontwierp worden door de dansers verreden of als kruip-door-sluip-door gebruikt. Via spiegels deconstrueert Flamand werkelijkheid en perceptie nog verder. Metapolis goochelt met je oriëntatievermogen; de ruimte lijkt te dansen en dat is precies wat Hadid en Flamand voor ogen stond in een ouderwets lijsttoneel.

Flamand: ,,In de zestiende eeuw werd in de schilderkunst het perspectief uitgevonden en dat betekende een revolutie. Iets dergelijks is nu gaande in de virtuele wereld, die ook een revolutie van een perspectief teweeg brengt. Toch ben ik kritisch over die nieuwe mens in die nieuwe wereld. We denken dat we steeds meer met elkaar communiceren, maar het gaat alleen nog maar over snel en vluchtig communiceren. Het immateriële beeld is belangrijker geworden dan de realiteit en het hier en nu. Het gevaar is behalve dat verdwijnende lichaam ook dat door alle snelheid herinneringen en geschiedenis verdwijnen. Als ik een prachtig renaissanceschilderij of iets van Rothko zie, roepen heden en verleden eenzelfde fundamentele emotie bij me op. Daarom denk ik niet dat je kunt spreken van progressie in de kunst, meer van een kettingreactie. Het zou toch zonde zijn als dat verdwijnt in de herinneringsloosheid van een virtuele wereld.''

Sinds 1973, toen Flamand in Brussel zijn gezelschap Plan K oprichtte, hoort hij bij de avant-garde van de dans. In 1991 nam hij op verzoek het wegkwijnende klassieke Ballet Royal de Wallonie in Charleroi over. De samenvoeging zorgde voor meer geld, festivals, een choreografisch centrum en een definitieve internationale doorbraak. Hoewel Flamand een theatrale achtergond had en niet zozeer een dansante, is al die tijd het bewegende lichaam zijn vertrekpunt geweest. Zoals de lichamen van de dansers in Metapolis bewegen in reële en virtuele steden.

,,Rem Koolhaas schreef dat de steden geschiedenisloos en artificieel worden, je ziet inderdaad overal stadscentra verdwijnen. Na Amerika zijn wij aan de beurt en wat rest is geld uitgeven in de shopping malls in de suburb. Ik zoek een menselijke strategie om met al die veranderingen om te gaan maar niet op een soft humanistische manier. Zo technofoob ben ik ook weer niet. Ik omarm mijn vijand met liefde.''

Metapolis-Project 972 van Charleroi/Danses-Plan K door Frédéric Flamand en Zaha Hadid, gaat vanavond in première in het Muziektheater in Amsterdam, alwaar ook op donderdag 8 en vrijdag 9 maart. Inl. (020) 5518119