Boeddha's

Aan het onthutsende artikel over de voorgenomen vernieling van de boeddha's van Bamiyan (NRC Handelsblad, 28 februari) zou ik het volgende willen toevoegen. In 1994 richtte ondergetekende met enkele coryfeeën op dit terrein, in Islamabad `the Society for the Preservation of Afghanistan's Cultural Heritage' ofwel SPACH op. Aanvankelijk was deze vereniging vooral gericht op het behoud van de stukken/restanten die zich in het Kabul Museum bevonden. Na vele moeizame jaren van onderhandelen, lukte het SPACH de machthebbers te overtuigen van het nut van deze actie. Wat restte van de indrukwekkende collectie van het museum, werd naar een veiliger plaats in Kabul overgebracht. Hierna verschoof het zwaartepunt van SPACH's bezorgdheid naar de boeddha's van Bamiyan.

Reeds in 1995 werden de ruimtes onder de grote boeddha gebruikt voor de opslag van munitie (door de Hezb-e Wahdatpartij). Bovendien dreigde een oprukkende Talibaancommandant toen al, de boeddha's op te zullen blazen zodra hij de vallei van Bamiyan in handen zou krijgen. De internationale gemeenschap reageerde ook toen verontwaardigd. Zijn woorden werden teruggedraaid. Echter, SPACH lukte het de Hezb-e Wahdatpartij over te halen het wapendepot te verplaatsen, ver van de boeddha verwijderd.

Gedurende vele jaren, en tot voor kort, heeft Mullah Omar SPACH bij onderhandelingen beloofd het cultureel erfgoed van Afghanistan te zullen respecteren. In 1999 nog kon de waarnemend gouverneur van Bamiyan – een Talibaan – de reeds jaren fel tegen de boeddha's gekante Talibaan-commandant, tegenhouden toen deze bezig was gaten te boren in het hoofd van de grote boeddha, met de bedoeling deze met dynamiet op te blazen. In 1998 had het hoofd van de kleine boeddha dit lot al ondergaan. Het leek alsof SPACH net voldoende invloed kon uitoefenen om culturele grootheden te kunnen sparen.

Nu lijkt echter deze vreedzame politiek niet meer te werken. Het is diep tragisch. Met name omdat deze beelden uniek zijn. Uniek niet alleen voor dit bijzondere gebied, van waaruit het boeddhisme zich verspreidde naar onder meer China, Korea, Japan, Tibet en Bhutan. Ook als cultureel erfgoed van de gehele mensheid zijn deze beelden van onschatbare waarde. Het valt te hopen dat iemand een oplossing kan aandragen voor deze culturele nachtmerrie.