Aanzoek in een Russische flat

Een huwelijksaanzoek maakt allerlei angsten en dromen los, bij de geliefden, maar ook bij beider families. Dochter is alweer dertig, dus die moet zo snel mogelijk de deur uit. Moeder wil een nette jongen met een goede betrekking, zonder rare tics. Zusje krijgt het ook op haar heupen. De beoogde verloofde wil de wereld verbeteren. Natuurlijk botsen al die verlangens, vooral als iedereen langs elkaar heen praat.

Fantasieën van Farjatjev (1975) van Alla Sokolova is een populaire komedie in Rusland. De jonge Russisch-Nederlandse regisseuse Ira Judkovskaja brengt het stuk nu voor het eerst naar ons land. De komedie is vrij conventioneel en daarmee enigszins voorspelbaar. Het aantrekkelijk zit hem vooral in het typisch Russische. De personages draven van maaltijd naar maaltijd, met gehaktballetjes en zelfgestookte likeur; in grauwe gehorige flatjes smachten zij allen tevergeefs naar mooiere oorden. De poëtisch-filosofische fantasieën van pretendent Farjatjev over de mens als buitenaards wezen en de vreemde formele toon waarop de mensen converseren geven het toneelstuk een licht absurdistisch tintje.

Ook de merkwaardige omgangsvormen – eerst eindeloos om de hete brij heen draaien, dan opeens veel te direct de waarheid zeggen – zijn bekend van andere Russische stukken. Het uitgangspunt, een aanzoek, lonkt duidelijk naar verhalen van Tsjechov en Gogol. De hoofdpersoon, tandarts en uitvinder Farjatjev, een onhandige hark die wijdlopig als een held van Dostojevski zijn universum-reddende ideeën ventileert, heeft vele voorgangers in de Russische literatuur. Evenals zijn smachtende bruidje, al is ze wel brutaler dan haar 19de-eeuwse zusters.

Lidewij Benus geeft haar Alexandra de juiste dosis onderdrukt vuur. Olaf Pieters mag als vrijer lekker luid en stellig de dromerige hark uithangen, met een koffer en een roze taart in zijn handen, of een afzichtelijke vaste plant. Judkovskaja's regie is niet spectaculair, ze houdt het zo eenvoudig en helder mogelijk. Ze zet haar spelers onder een hemel van vierkante platen, die bedekt zijn met bloemetjesbehang. De klaprozen op het behang mogen gedurende de avond dan wel van grijs naar rood verschieten, maar de boodschap blijft: deze mensen zullen nooit uit hun kleinburgerlijke gevang ontsnappen.

Voorstelling: Fantasieën van Farjatjev door Toneelschuur Producties. Tekst: Alla Sokolova. Regie: Ira Judkovskaja. Gezien: 3/3 Toneelschuur Haarlem. Aldaar 6, 7, 8/3. Tournee t/m 7/4. Inl. (023) 5312439 of www.toneelschuur.nl.