Ter Veldhuis ook favoriet bij musici op `Gaudeamus'

De eerste prijs van 10.000 gulden van het Internationale Gaudeamus Vertolkersconcours werd gisteravond in Rotterdam gewonnen door de 34-jarige Amerikaanse sopraan Tony Arnold. De tweede prijs (5.000 gulden) ging naar de 26-jarige Venezolaanse blokfluitist Jorge Isaac en de derde prijs (2.500 gulden) gulden was bestemd voor de Amerikaanse pianiste Sarah Bob. De speciale prijs van 5.000 gulden voor het beste gebruik van elektronica ging ook naar Isaac. Hij had een overdaad aan stukken met computer, tape en live-electronics op zijn programma, maar musiceerde in de finale zonder enige interactie. Daartegenover stond dat hij in Moritz Eggerts' Ausser Atem (een terzake titel) bijna voortdurend twee fluiten tegelijk bespeelde, bovendien zeer stijlvol.

Al waren er dit jaar `slechts' zeventig deelnemers uit dertig landen, het niveau was hoog. Het spectaculairst in de voorronden vond ik het optreden van de Oostenrijkse Isabel Ettenauer, met een recital voor kinderpiano. Boeiend was Hannes Loeschels Conferenz der Armseligkeit voor ook nog melodica, dictaphone en DAT-systeem. Had ze er maar een `gewoon' pianostuk aan toegevoegd, want zó viel haar toucher moeilijk te beoordelen. De tapetoevoegingen leidden tot een overdaad aan cross-overs en de vraag of de kunst straffeloos meerdere goden kan dienen: de avant-garde èn de rock.

Typerend voor dit genre was Steve Watsons Maelstrom bij een stevig toetastende Oekraïense pianiste: een ontstemde honky-tonky piano op de band als aangever voor een hard en meedogenloos kabaalstuk. In Stockhausens Flöte als Orchester-Finalisten overspoelt een opgewonden mensenmenigte op de band menigmaal de solopartij, in dit geval in de zeer vertrouwde handen van de 28-jarige Belgische Karin de Fleyt, die als vierde eindigde. Ze was een van de sterkste kandidaten, technisch gaaf, met een mooie warme en ronde toon, tevens overtuigend in haar podiumprésence. Ook de 24-jarige Finse accordeonist Veli Kujala viel net niet in de prijzen. Al kon zijn bewerking van Ligeti's Hungarian Rock mij niet bekoren, zijn virtuositeit staat buiten kijf. De derde prijswinnares Sarah Bob overtuigde in Stockhausens Klavierstück V zowel in intelligente analyse als in een plastische uitdrukking. Maar ze hield Vanessa Lanns Inner Piece, een slijtageslag voor de linkerhand, niet vol.

De winnende sopraan Tony Arnold liet in Georges Aperghi's Recitations een fraai egaal geluid horen, opmerkelijk ontspannen en trefzeker. Helaas volgde daarop een uitermate saaie Life Story van Thomas Adès waarin bovendien haar partner Jacob Greenberg zich genadeloos toonde. Arnold is bijzonder veelzijdig: ze studeerde compositie, dirigeert en organiseert.

Voorspelbaar was dat van Jacob ter Veldhuis (1951) in de voorronden meerdere stukken klonken, gezien zijn voorkeur voor composities met tape, bovendien uitermate sterk in cross-overs. Tegelijkertijd was aan hem een vierdaags festival gewijd in Theater Lantaarn, vijftien jaar na zijn coming out als puur welluidend componist na een onstuimig popverleden. Zo vielen Rachmaninof-achtige klanken op in zijn sterk afwisselende muziek voor het schimmenspel Twilight van Judith Nab, waarin een vrouw wordt opgezogen in de donkere ruimte. Losse armen en benen blijven zwevend achter. In verrassende wendingen is Ter Veldhuis op zijn best en ook hij manipuleert de werkelijkheid. Teksten uit de zelfkant van de samenleving sampelt hij ritmiserend met een fysieke uitstraling als van Steve Reich. Want deze `Jeff Koons van de muziek' kan zowel roze-kitschig als down to earth uitpakken. Dit laatste is vooral het geval in Heartbreakers voor jazzsextet en videobeelden, gebaseerd op gespreksflarden uit de Jerry Springershows, waarvan 17 minuten zijn uitgecomponeerd en 13 worden geïmproviseerd. Dit vond ik minder sterk dan zijn kaleidoscopische muziek voor Twilight omdat er in deze collage van jazz en rockclichés eenvoudig te weinig afwisselends plaatsvindt.

Internationaal Gaudeamus Vertolkersconcours. Gehoord: 4/3 De Doelen Rotterdam. Jacob ter Veldhuis Festival. Gehoord: 3/3 Theater Lantaarn Rotterdam.