NAMAAK BRUINE DWERGEN ZIJN NIEUW TYPE KOEL OBJECT

Het aantal typen sterren is met één uitgebreid. Amerikaanse astronomen hebben de eerste twee exemplaren ontdekt van een nieuw type koel object dat verdacht veel op een bruine dwerg lijkt, maar op een geheel andere manier is ontstaan. Het zijn in feite de sterk `afgeslankte' overblijfselen van gewone, lichte sterren die in de loop van vele miljarden jaren een groot deel van hun materie aan een naburige begeleider zijn kwijtgeraakt. Steve Howell en David Cardi ontdekten de objecten tijdens waarnemingen aan twee dwergnova's, sterren die periodiek een opvlamming vertonen, en zullen er binnenkort in de Astrophysical Journal Letters over berichten.

Dwergnova's bestaan uit twee componenten die op zo'n korte afstand om elkaar heen draaien dat er – in sterk variërende mate – materie van de ene ster naar de andere stroomt en daar periodiek een verhoogde stralingsactiviteit veroorzaakt. Enkele jaren geleden hadden Howell en anderen er op gewezen dat de ene component op den duur zoveel materie aan de andere kan kwijtraken dat zijn massa kleiner wordt dan die van een gewone ster. De twee componenten staan echter zo dicht bij elkaar dat ze zelfs in de krachtigste telescoop niet van elkaar zijn te onderscheiden. Hun kenmerken kunnen alleen uit het spectrum van de dwergnova worden afgeleid.

Howell en Cardi bestudeerden het infraroodspectrum van twee dwergnova's, LL Andromedae en EF Eridani, in de periode dat er geen gas overstroomde en men dus de meeste kans had om ook tekenen van de afslankende component te vinden. Die tekenen bestonden in dit geval uit absorptiebanden van methaan en waterdamp (ofwel stoom). Uit de sterkte hiervan kon worden afgeleid dat de ene dwergnova een component met een oppervlaktetemperatuur van 1000 °C heeft en de andere een component van 1350 °C. Dit betekent dat het geen sterren kunnen zijn die zelf (door middel van kernfusie) energie produceren. Ook hun massa, die tussen de 40 en 55 maal die van Jupiter zal liggen, is daarvoor te klein.

De twee koele gasbollen draaien in 80 minuten op een afstand van niet meer dan de afstand aarde-maan om hun begeleider. Qua massa, omvang en temperatuur zijn ze te vergelijken met bruine dwergen: objecten die vanaf hun geboorte te weinig waterstofgas hebben meegekregen om in hun inwendige kernfusie van enige betekenis tot stand te brengen. De nu ontdekte objecten zijn hun bestaan echter begonnen als een gewone, zij het lichte ster en werden pas veel later door het slinken van hun massa gedwongen de kernreacties in hun inwendige te staken. Naar de samenstelling en structuur van hun inwendige kan men nog slechts gissen.