Kaliningrad

Het overigens uitstekende artikel van Coen van Zwol over Kaliningrad/Königsberg (Z 17 febr.) behoeft hier en daar enige aanvulling. Onder de tussenkop `Schip vol vluchtelingen' wordt niets over zo'n schip vermeld. Bedoeld wordt waarschijnlijk het voormalige `Kraft durch Freude'-schip `Wilhelm Gustloff'. Nét ontkomen uit het bijna ingesloten Oost-Pruisen werd het door Russische torpedo's geraakt. Het met zo'n achtduizend vluchtelingen volgepakte schip verging met man en muis, qua aantal slachtoffers de grootste scheepsramp aller tijden.

Het gerucht dat de beroemde barnsteenkamer aan boord zou zijn geweest is nooit bevestigd. Inderdaad heeft barnsteen op de zeebodem goede conserveringskansen. In de hel van Königsberg waren die kansen minimaal: barnsteen smelt en brandt reeds bij relatief lage temperatuur.

Omdat Oost-Pruisen tot zomer '44 buiten het bereik van geallieerde bommenwerpers viel, lag er niet alleen veel geroofde Russische kunst. Veel Duitsers hadden er aan het begin van de oorlog hun spullen opgeslagen. Ook dáárvan is een voorbeeld te vinden in de bloedstollende dagboeknotities ('44-'47) van de arts Hans Graf Lehndorff die een indringend beeld geven van de periode.

Onder het voorwendsel dat het schitterende slot `Friedrichstein' het zomerverblijf van Göring zou zijn geweest, moesten Russische geniesoldaten het opblazen. In werkelijkheid behoorde het aan de familie Dönhoff, die net als de eerdergenoemde Lehndorffs nauw betrokken waren bij de Stauffenberg-aanslag op Hitler.

Op het laatste moment is Marion Gräfin Dönhoff nog naar Friedrichstein gegaan om het personeel te bewegen mee naar het westen te vluchten. Dat meende echter, dat het niet uitmaakte onder welke heer men moest dienen. Marion Dönhoff vluchtte wel en groeide uit tot de Grand Old Lady van de (West-)Duitse na-oorlogse journalistiek. Nu 91 jaar leidt ze nog, samen met Helmut Schmidt, het gerenommeerde weekblad `Die Zeit'. En het was dan ook deze Marion Dönhoff die de door Van Zwol genoemde Kant-buste aan Kaliningrad heeft geschonken.