Duits poldermodel lukt niet echt

In Duitsland maken bondskanselier Schröder, vakbonden en ondernemers zich op voor een nieuwe ronde in de `Bündnis für Arbeit'. Het Nederlandse poldermodel is het lichtend voorbeeld. Maar of het zover in Duitsland komt, betwijfelt ondernemer Dieter Hundt.

Gerhard Schröder heeft zijn bijnaam van mediakanselier weer eer aan gedaan. Net nu zijn regering zware kritiek te verduren krijgt van de ondernemers omdat ze de oren naar de vakbonden zou laten hangen, toonde Schröder zich weer even een Genosse der Bosse. Breed lachend stapte Schröder met werkgeversvoorzitter Dieter Hundt door diens metaalbedrijf in Zuid-Duitsland en er waren genoeg camera's zodat ieder hen op de televisie kon zien.

Vlak voordat de zevende ronde van Schröders Bündnis für Arbeit de Alliantie voor Werk – morgen begint, wilde de kanselier de verstoorde ondernemers tot bedaren zien te brengen. Maar daarvoor volstaat een bedrijfsbezoek bij Hundt niet. De hoop die ondernemers hadden over Schröders economische hervormingen, is al langer veranderd in scepsis. Sinds afgelopen zomer echter oefenen de werkgevers massale kritiek uit op beslissingen van de regering om de arbeidsmarkt niet minder, maar meer te reguleren.

Toen de rondetafelgesprekken met bonden, overheid en ondernemers in '98 begonnen, was het Nederlandse poldermodel het lichtend voorbeeld van Schröder. Het kleine buurland was het gelukt het sociale stelsel (deels) te hervormen, de overheidsfinanciën te saneren, volop banen te scheppen, terwijl het `sociale gezicht' behouden bleef. Dat moest in Duitsland toch ook mogelijk zijn. Voorlopig verlopen de gesprekken met horten en stoten.

,,Wij doen ons best het succesvolle Nederlandse model te kopiëren. Het Akkoord van Wassenaar van 1982, waarbij alle partijen afspraken maakten over de uitgangspunten voor de CAO-politiek, vinden wij zeer aantrekkelijk'', zegt Hund, die morgen als voorzitter van de Duitse werkgeversorganisatie BDA bij de kanselier aan tafel zit.

De kritiek van ondernemers en economen op de Bündnis für Arbeit neemt echter hand over hand toe. De twee grote doelen bestrijding van de hoge werkloosheid en het vergroten van de concurrentiekracht van bedrijven – zijn nauwelijks dichterbij gekomen. Nu valt ook nog de economische groei in Duitsland verder terug dan verwacht. In het laatste kwartaal groeide de economie slechts 1,9 procent.

Er is wel iets tot stand gebracht, zegt Hundt op het nieuwe hoofdkantoor in Berlijn. In de meeste branches zijn tweejarige gematigde loonsverhogingen van 2 tot 2,5 procent afgesproken. ,,De onzinnige eis al met 60 jaar met pensioen te gaan èn een algemene arbeidstijdverkorting, waar werkgevers niets in zien, zijn voorlopig van de baan.''

Het netelige thema van de rigide arbeidsmarkt was tot nu toe taboe. De daling van de werkloosheid van 4,1 miljoen in januari 1999 naar krap 3,8 miljoen in december vorig jaar is grotendeels op demografische factoren terug te voeren. De 550.000 nieuwe banen zijn toe te schrijven aan de aantrekkende conjunctuur. ,,Maar we kampen met 1,5 miljoen vacatures, die we niet kunnen opvullen omdat het ontbreekt aan gekwalificeerd personeel'', zegt Hundt.

Wil de werkloosheid structureel dalen dan moeten de loonkosten worden verlaagd. Werklozen met geringere opleiding vinden nu geen baan omdat ze voor bedrijven te duur zijn. Een lage-lonensector, gesteund door loonkostensubsidies, zou uitkomst kunnen bieden. Maar van deze gespreksthema's wilden de bonden, noch de regering tot nog toe iets weten. Het oordeel van Hundt over het rood-groene kabinet stemt weinig hoopvol. ,,De regering begon al met het terugdraaien van bestaande hervormingen zoals de daling van het ziekengeld, versoepeling van het ontslagrecht, vermindering van de pensioenen. De belastingverlaging van vorig jaar ging in de goede richting. Maar na de zomer is de klok teruggedraaid.''

De pensioenhervorming is verwaterd, er is een wettelijk recht op deeltijdwerk ingevoerd, flexibele contracten worden verkort en de medezeggenschap uitgebreid. En over een forse verlaging van sociale premies wordt niet gesproken, laat staan dat een basisverzekering bespreekbaar is, zoals Hundt bepleit. Veel fiducie heeft ondernemer Hundt dan ook niet in het gesprek van zondag. ,,Ik vrees dat de regering tot de verkiezingen van 2002 een politiek zal bedrijven, die op bijval van de vakbonden uit is.'' Daarmee blijft de hoge werkloosheid bestaan en wordt het poldermodel de Duitsers voorlopig onthouden.