De komische ernst van moderne kunst

Serge heeft een schilderij gekocht: een wit doek met witte streepjes. Het kostte 75.000 gulden, maar hij is onbetaalbaar blij. Verwachtingsvol laat hij het zien aan zijn vriend Mark. Die talmt, kijkt nog eens en is geschokt – dit is helemaal niks. Hoe kan hij nog langer bevriend blijven met iemand zulke oplichterij mooi vind?

Het witte schilderij in Art, het successtuk van Yasmina Reza dat gisteravond in première ging in het Luxor-theater in Rotterdam, drijft hun vriendschap op de spits. En het slachtoffer is hun andere vriend Ivan, die er alleen maar op uit is om het leuk en gezellig te houden. Hij krijgt de zwaarste klappen.

Art werd in Nederland twee keer eerder gespeeld onder de titel Kunst, door het Noord Nederlands Toneel (1995) en Theater Teneeter (1997). Steeds te kort om veel indruk te maken, terwijl het in Londen al ruim vijf jaar onafgebroken te zien is – regelmatig met drie nieuwe acteurs. Hier krijgt het nu gelukkig een herkansing als opening van het door Paul de Leeuw geprogrammeerde laatste jaar van het oude Luxor. Het nieuwe Luxor, op de Kop van Zuid, is inmiddels al officieus in gebruik genomen.

Het mooie van Art vind ik dat het geen gemakkelijk grapje over moderne kunst is, maar die juist serieus genoeg neemt om er een vriendschap voor op het spel te zetten. Het is een stuk om op het scherp van de snede te spelen. Niet als een komedie met een vette knipoog, maar met de diepe ernst die daardoor juist komisch is. In zijn strakgespannen regie zet Gijs de Lange de drie personages op springen: Edwin de Vries als de gekwetste kunstkoper, Hans Kesting als de vriend die denkt geen houvast meer te hebben, en Paul de Leeuw als de brave borst die zich zo graag zou warmen aan een onbezorgd soort cameraderie.

Drie zeer verschillende acteurs, maar De Lange heeft ervoor gezorgd dat ze bij elkaar horen. Ook als ze geen woord tekst hebben, spelen ze scènes met een grote zeggingskracht. Hoe ze, elk op een andere manier, naar dat schilderij kijken. Hoe ze met een verslagen gevoel aanvallen op de knabbelnootjes. En hoe ze de adem inhouden als één van hen het schilderij het lijf gaat. Steeds gaan het ascetische van Kesting, het explosievere van De Vries en het tragikomische van De Leeuw – tot het uiterste beheerst – wonderwel samen.

Eigenlijk is het oude Luxor geen theater voor toneel. Het amusement dat hier doorgaans wordt gespeeld, maakt gebruik van geluidsversterking. Tussen de roestkleurige blokken van het door Jan Klatter ontworpen decor is de acoustiek dan ook niet ideaal. Dat maakt deze Art echter niet minder geslaagd. Het leek een gelegenheidsproductie, maar het blijkt een evenement te zijn.

Voorstelling: Art, van Yasmina Reza, door Egmond Theater. Spelers: Edwin de Vries, Hans Kesting en Paul de Leeuw. Vertaling: Coot van Doesburgh. Regie: Gijs de Lange. Gezien: 2/3 in Luxor, Rotterdam. Aldaar t/m 1/6 (geen tournee). Inl. (0900) 9203.