Anticlimax bij herweging AEX

Wie dit jaar wilde speculeren op koersfluctuaties rond de jaarlijkse herweging van de AEX-index, kwam bedrogen uit.

Wat doet een professionele fondsbeheerder in onzekere tijden? Bij twijfel niet inhalen. En dus rijdt hij dicht op de bumper van de aandelenindices. Zo kan hij zich nooit een buil vallen. Bij tegenvallende resultaten kan worden verwezen naar de `markt' die het immers even slecht heeft gedaan. Inhalen, en het zo beter proberen te doen dan de markt, is gevaarlijk. Plots opduikende tegenliggers zijn er dezer dagen genoeg. De laatste was de winstwaarschuwing van software-reus Oracle donderdag nabeurs, die de Nasdaq-index naar een nieuw dieptepunt stuurde.

Dus waren deze week de verwachtingen extra hoog gespannen bij de jaarlijkse herijking van de belangrijkste index van het Damrak, de AEX-index, die gisteren in ging. Elk jaar past Amsterdam Exchanges (de beurs) de index aan, om de weging van alle opgenomen aandelen hun werkelijke waarde zoveel mogelijk te laten weerspiegelen. Fondsen die onbeduidender zijn geworden gaan in weging terug of vallen er uit, en bedrijven die juist in belang zijn toegenomen wegen zwaarder, of doen voor het eerst hun entree.

Toetreden deden ditmaal Bührmann (dat vorig jaar juist de index nog moest verlaten), Versatel en KPN Qwest. Vertrekken moesten Corus en Vendex. Baan was er al halverwege het jaar uitgegooid. De rest van de AEX-fondsen bleef, maar de weging veranderde danig. Ondubbelzinnig was die wegingsverandering niet: twee zaken compliceren de verdeling. De eerste is dat een fonds niet zwaarder dan 10 procent mag wegen in de index. ING bijvoorbeeld, weegt zo'n 15 procent, en wordt dus maar voor twee derde meegenomen. Het kan zo voorkomen dat een te zwaar wegend aandeel, dat nog in koers stijgt, leidt tot een verlaging van het aantal aandelen dat in de index wordt opgenomen. Dat gebeurde dit jaar bijvoorbeeld bij ING, dat weliswaar flink in koers steeg in het afgelopen jaar, maar van 119 aandelen in de index ver terug moest naar 78. Tweede complicatie was dat dit jaar voor het eerst een correctie werd toegepast voor het aantal aandelen van elk beursgenoteerd bedrijf dat daadwerkelijk kan worden verhandeld, de zogenoemde free float.

Het aardige van een herweging is dat er extra vraag ontstaat naar aandelen die zwaarder gaan wegen, en juist extra verkoopdruk voor aandelen die in weging terugmoeten, of zelfs uit de index verdwijnen. De invloed daarvan moet niet worden onderschat: geraamd wordt dat zo'n 5 miljard euro in beleggingsfondsen zit die de AEX-index proberen na te bootsen. En in het huidige onzekere tijdsgewricht holt er waarschijnlijk nog veel meer geld achter de index aan.

De gebeurtenissen van vorig jaar gaven aan dat er in de korte periode voorafgaand aan een index-herweging flink geld te verdienen was. Een destijds in deze krant opgezet (virtueel) beleggingsfonds dat een week van te voren precies van elk beursfonds de aantallen aandelen kocht die aan de weging zouden worden toegevoegd, maakte toen in een week tijd een rendement van 10,7 procent – terwijl de AEX-index in die periode met 1,2 procent daalde. Een virtueel fonds dat juist speculeerde op een koersdaling van de aandelen die uit de index zouden verdwijnen of minder gingen wegen, maakte een weekrendement van 7,1 procent.

Geen wonder dat er dit jaar reikhalzend werd uitgezien naar een herhaling van het fenomeen. Donderdag was de laatste dag voordat de herweging vrijdag inging, maar al eerder in de week bleek dat de aandelenkoersen zich dit jaar anders zouden gedragen. De samenhang tussen verandering van de weging en de koersontwikkeling van elk aandeel was dinsdag nog volledig zoek. Donderdag, de laatste dag voor de daadwerkelijke herziening van de AEX, was zelfs een drama. Al met al maakte een fonds dat, net als vorig jaar, vanaf vorige week vrijdag posities innam in aandelen die zwaarder zouden gaan wegen, een rendement van 1 procent. Een fonds dat speculeerde op aandelen die minder zwaar zouden wegen, maakte een verlies van 1,5 procent, terwijl de AEX-index zelf een procentje steeg. Een regressie-analyse toont, voor de liefhebbers, een totaal ontbreken van enige samenhang van koersontwikkeling en herweging, bij een r-kwadraat van richting nul.

Waarom gedroegen de koersen zich dit jaar anders? Een verschil was dat de laatste dag van de herweging dit jaar niet samenviel met de hectiek van het aflopen van optieseries, zoals in de voorgaande jaren het geval was. Plausibeler is de verklaring dat de fondsmanagers die de AEX volgen, dit jaar hebben afgezien van het op de laatste dag bijstellen van hun portefeuilles, waardoor de koop- en verkoopdruk uitbleef. Gelijk hadden ze. Maar wel spijtig dat de beurs wéér een exotisch fenomeen kwijt is.