`Als ik terugga, ga ik zeker dood'

Vijf Koerdische asielzoekers zijn bijna vier weken in hongerstaking en worden volgende week op straat gezet. ,,We kunnen nergens heen.''

Hussein Ali Haji staat op de weegschaal. Hij is vijftien kilo afgevallen. Een arts neemt zijn bloeddruk op en checkt zijn hartslag. Hussein draait een shaggie.

Op het bed zit Sami Abderrachman Ismail. Rood dekentje over zijn schouders, diepe wallen onder zijn ogen. Hij is ook bijna vijftien kilo afgevallen, na 26 dagen hongerstaking.

Ze zijn met z'n vijven begonnen en zeggen met z'n vijven door te gaan tot ze erbij neervallen. ,,Ik ga niet meer eten'', zegt Azad. ,,We gaan door tot we sterven'', zegt Majid. ,,Dat hebben we elkaar beloofd'', zegt Sami. Het klinkt eerder treurig dan strijdbaar.

De vijf Koerden zijn uitgeprocedeerd. Sinds februari vorig jaar worden asielzoekers vier weken na een definitieve afwijzing op straat gezet. Er wordt een ontruimingsvergunning aangevraagd, de rechter kijkt daar nog één keer naar – een formaliteit. Daarna hebben asielzoekers een uur om hun spullen te pakken en worden ze naar de slagboom van het centrum gebracht.

Volgende week wordt de opvang van de vijf hongerstakers beëindigd, tenzij er iets tussenkomt. ,,Het is een ontzettend vervelende, lastige situatie'', zegt coördinator Pieter Schults van het Centraal Opvangorgaan Asielzoekers (COA) in Waddinxveen. Elke dag vergadert een crisisteam van artsen en leiding van het centrum over de hongerstakers. ,,Ik geloof niet dat er nu al sprake is van een medische noodtoestand'', vertelt Schults.

De 525 asielzoekers in Waddinxveen wonen in een soort prefab-containers. Er zitten gaten in de vloer, de stoelen zijn kapot, het is ontzettend gehorig. ,,Dramatisch'', vindt Schults.

De vijf hongerstakers zitten in de kleine kamer van Sami en Hussein. Ze drinken thee. Aan de muur hangen twee posters van het Nederlands elftal en een oranje sjaaltje met `Hup Holland'. Terugkeer naar noord-Irak is geen optie, zeggen ze.

Terugkeer is wel wat de immigratiedienst het liefste wil. De vijf mannen kregen een briefje: daarin staat dat het International Office for Migration de enkele reis kan regelen en betalen. ,,Maar als ik terugga, ga ik dood. Dat weet ik zeker'', zegt Hussein. De anderen knikken heftig.

Dat noord-Irak `veilig' zou zijn, zoals de immigratiedienst stelt, is volgens hen onzin. ,,Elke week worden er Koerden vermoord door de geheime dienst van Saddam'', zegt Sami. Ze hebben het over een burgemeester (,,echt een belangrijke man'') die deze week is vermoord, over een massaslachting een paar maanden geleden en ze vertellen uitgebreid hoe ze ,,tegen Saddam werkten'' en daarom veel gevaar lopen in Irak. ,,Als Saddam weg is, dan ga ik meteen terug'', vertelt Sami. ,,Ja, wij allemaal. We zijn hier niet gekomen voor het geld'', zegt Hussein.

Ze kunnen nergens anders heen, herhalen ze. ,,De immigratiedienst stuurt onze vingerafdrukken door heel Europa'', zegt Azad. ,,Dus we kunnen niet meer in een ander land asiel aanvragen.'' Hij kwam ruim drie jaar geleden naar Nederland, zijn vrouw en kind wonen nog in noord-Irak.

De vrouw van Majid is in Nederland, ze vroeg asiel aan en is ook afgewezen. Ze zwerft samen met hun dochter rond, van vriend naar kennis. Met Majid gaat het niet goed, zegt hij. ,,Ik voel mij slecht.'' Als hij zich doodhongert, heeft zijn dochter geen vader meer. ,,Maar als ik terugga naar Irak, heeft ze ook geen vader meer.''

Gezonde mannen van hun leeftijd – tussen de 26 en 40 jaar – kunnen een hongerstaking zeker een dag of zestig volhouden, vertelt de arts. ,,Je moet oppassen voor de vitale organen. De nieren kunnen uitvallen, dat is gevaarlijk.'' Dat soort ,,paniekgedachtes'' heeft Schults nog niet. ,,Daar moet je ook niet aan denken'', zegt de coördinator van het COA. Nog nooit heeft een hongerstakende asielzoeker `doorgezet'. ,,Maar je moet er wel rekening mee houden.'' Hij is vooral ,,heel erg benieuwd'' wat er gaat gebeuren. Zullen de vijf mannen inderdaad op straat worden gezet, ondanks hun slechte fysieke conditie? ,,Gelukkig ga ik daar niet over.''

Het ministerie van Justitie, dat er wel over gaat, zegt niet te buigen voor een hongerstaking en de opvang te zullen beëindigen. Mocht de rechter daar om humanitaire redenen een stokje voor steken, dan hebben asielzoekers een middel om tijdelijk hun uitzetting tegen te gaan. Tijdelijk, omdat ze alsnog op straat kunnen worden gezet als ze weer gaan eten.

,,Als ik hier wegmoet, kan ik beter mijzelf doodmaken'', zegt Hussein. Net als de anderen draagt hij een trainingsbroek, slippers en een vuil T-shirt. Hij wijst onder zijn bed. ,,Hier ligt benzine voor mij.''