Washington waarschuwt de Oekraïne

De Verenigde Staten hebben de Oekraïne gisteren gewaarschuwd dat de financiële hulp wordt stopgezet als president Leonid Koetsjma voortgaat op de weg van repressie. De Oekraïne is de vierde ontvanger van Amerikaanse hulp in het afgelopen decennium.

Aanleiding is een harde actie van de politie tegen een tentenkamp in het centrum van Kiev, gisteren. Het kamp dient al sinds december als centrum van betogers die het aftreden van Koetsjma eisen. Vierhonderd politieagenten braken binnen een uur de vijftig tentjes af, honderd betogers werden het terrein afgesleurd. Koetsjma vergeleek hen onlangs met nazi's.

De demonstranten eisen genoegdoening voor de moord op de journalist Georgi Gongadze. Die verdween in september vorig jaar; zijn onthoofde lichaam werd later in een bos teruggevonden. In november kwam een geluidsband in de openbaarheid, waarin Koetsjma methoden bespreekt om de journalist tot zwijgen te brengen. Dat bandje blijkt afkomstig van een voormalig lid van zijn veiligheidsdienst, die sinds 1998 de conversaties van de president vastlegde. Inmiddels heeft hij ook een tape vrijgegeven waarin Koetsjma zijn politie en belastingdienst in 1999 aanzet een `overtuigende' herverkiezing te regelen door intimidatie van lokale leiders. ,,Jullie moeten met elk hoofd om tafel zitten en hem duidelijk maken dat hij de cel indraait als hij onvoldoende stemmen levert. Duidelijk?''

Koetsjma ontkent elke betrokkenheid bij de moord, maar de Gongadze-zaak heeft zijn aanzien ernstig geschaad. Het Westen raakt geïrriteerd door het trage tempo van hervormingen en de wijdverbreide corruptie. Het vermoeden groeit dat hulp in de zakken van Koetsjma's entourage verdwijnt en dat fraaie woorden over democratie repressie maskeren.

Koetsjma steunt op een groep `oligarchen', oud-partijbonzen en communistische managers die steenrijk zijn geworden van halfbakken privatiseringen in de zware industrie. Hij bevindt zich op voet van oorlog met zijn eigen hervormingsgezinde kabinet. Koetsjma benoemde de regering van premier Joesjtsjenko in 1999, maar staat sindsdien onder druk van de oligarchen, die vrezen dat hun machtsbasis wordt aangetast. Onlangs werd een vice-premier, Joelia Timosjenki, gevangen gezet op beschuldiging van fraude.

De recente ontwikkelingen lijken Koetsjma in de handen van Rusland te drijven. Bij een bezoek van de Russische president Poetin aan Kiev medio februari werden tal van samenwerkingsakkoorden gesloten. De Oekraïne wordt weer aan het Russische stroomnet gekoppeld, na eerder te zijn afgesneden na onenigheid over een miljardenschuld voor Russische stroom- en gasleveranties.