Hegemonie VS mag geen reden Eurodefensie zijn

Al kleven aan een gedachte praktische bezwaren, onverstandig hoeft zo'n gedachte niet per definitie te zijn. Bijvoorbeeld de gedachte dat Europa zich zelfstandig zou moeten organiseren in een politieke unie, compleet met een eigen defensiecomponent, zoals Rob de Wijk opperde in deze krant van 21 februari. Immers, eens zal in Europa de strijd tussen het idee van de soevereine staat en het idee van Europese eenheid in het voordeel van het laatste worden beslecht.

Maar zijn argumentatie is verkeerd. In de beschrijving van alle mogelijke halve en hele wereldcrises draait het bij De Wijk om beeldvorming. Het is juist de gehanteerde beeldvorming die vragen oproept. Dat de VS en Groot-Brittannië zich in Irak niet bijster populair hebben gemaakt na de recente bombardementen nabij Bagdad, is begrijpelijk. Hoogst waarschijnlijk was dit ook niet de opzet achter het Brits-Amerikaanse optreden. En dat de Arabische wereld dit modern staaltje van kanonneerbootdiplomatie afkeurt valt ook te begrijpen, want deze Arabische Pavlov-reactie is eerder vertoond. Het negatieve beeld – hoe fascinerend ook – zegt echter niets over de werkelijke machtsverhoudingen in het Midden-Oosten.

Beeldvorming zegt überhaupt niet zoveel over machtsverhoudingen. Waar het in de internationale betrekkingen primair nog steeds om draait, is het materiële en politieke gewicht van landen of coalities van landen. Hoe misleidend het kan zijn om conclusies te verbinden aan beeldvorming blijkt uit nog twee voorbeelden van De Wijk.

In Rusland, zo beweert hij, overheerst een overwegend negatief beeld ten aanzien van het Westen, in het bijzonder de VS. Op zichzelf is dit juist. Maar Poetins mogelijkheden zijn echter beperkt. Realistisch als hij is, geeft hij prioriteit aan de economische wederopbouw en modernisering van zijn land. Veel andere mogelijkheden heeft hij niet. Het land gaat gebukt onder enorme schuldenlasten en een energieverslindende binnenlandse oorlog.

Zijn buitenlands beleid schijnt eruit te bestaan de VS diplomatiek zoveel mogelijk dwars te zitten. Dat kost niets en levert hem af en toe nog wat applaus op, vooral bij niet-democratische regimes elders in de wereld. Zijn laatste bezoek aan Cuba en de poging om China te interesseren voor een strategische alliantie, zijn de omgeving niet bijgebleven vanwege de bijster imposante resultaten.

Wat wel van belang is maar niet wordt vermeld, is dat juist Rusland de grote splijtzwam kan worden tussen de VS en Europa. Voor sommige Europese landen, Duitsland voorop, valt Rusland in geopolitiek opzicht nu eenmaal in een speciale categorie. De VS zullen daar bij alle belangrijke onderwerpen voor de komende jaren, NMD en NAVO-uitbreiding, rekening mee moeten zien te houden. Of ze dit daadwerkelijk ook zullen doen en op welke manier valt nu niet te overzien, althans niet op basis van beschikbare openbare bronnen.

Een ander voorbeeld: het vermeende Amerikaanse hegemoniale streven. Op welke bronnen baseert De Wijk zich als hij stelt dat de VS een hegemoniale mogendheid willen zijn? Alle openbare bronnen van de Amerikaanse overheid die tot dusver bekend zijn staan weliswaar bol van retoriek over toenemende zorg over de afbrokkeling van Amerikaanse invloed in de wereld, maar dat is nog niet hetzelfde als het streven naar een hegemoniale positie. Dit laatste kan en mag dus ook nooit een argument zijn voor een Europese defensie.

Deze defensie moet er wel komen, daar gaat het niet om. Het is echter onverstandig en onrealistisch de NAVO buiten de ontwikkeling van een Europese defensie te laten. Het beste argument voor een Europese defensie is om tijdens een crisis een volwaardige militaire bijdrage te leveren. Daarmee bevrijden de Europeanen zichzelf en de VS van een onevenredig grote Amerikaanse militaire inspanning om de stabiliteit op het Europese continent te handhaven, respectievelijk te herstellen.

Dat als een gevolg van een toekomstige verhoogde Europese bijdrage de verhoudingen tussen de VS en de EU anders komen te liggen, staat als een paal boven water: wie betaalt, bepaalt. Dat heeft echter niets met beeldvorming te maken. Hiermee is natuurlijk niet gezegd dat de nieuwe Amerikaanse regering al dan niet verstandig reageert op de plannen betreffende een Europese defensie. Maar het is wel verstandig bij de beoordeling ervan met beide benen op de grond te blijven staan, en de feiten tot uitgangspunt te nemen.

Bram Boxhoorn is directeur van de Atlantische Commissie.