Chinese triades terug van weggeweest

De groeiende georganiseerde misdaad in China is het resultaat van een geestelijke leegheid en de groeiende ongelijkheid in de Chinese samenleving. Ambtenaren kijken de andere kant uit – of werken mee met de triades.

Pas na zes jaar en 22 moorden was voor de politie van Changde in Centraal-China de tijd rijp om ruchtbaarheid te geven aan de zaak Zhang Jun. De reden: de daders, onderleiding van Zhang, waren eindelijk opgepakt en daarmee was een einde gekomen aan een van de gewelddadigste criminele organisaties uit de geschiedenis van de Volksrepubliek.

De politie had zich met het bekendmaken van het nieuws, eind vorig jaar, aan een onuitgesproken regel gehouden die overal in China geldt: je treedt pas in de openbaarheid met een grote criminele zaak, wanneer het probleem is opgelost. Niemand is immers gebaat bij paniek, zo redeneert de politie. Maar steeds meer Chinese criminologen zijn van mening dat het achterhouden van informatie over gevaar totdat het is geweken, tot onnodige slachtoffers leidt. ,,We hebben het recht te weten waarvoor wij waakzaam dienen te zijn'', zegt Song Haobo van de Hogeschool van politie in Peking.

Georganiseerde misdaad in China is in opkomst, of beter gezegd, de triades van eertijds zijn weer terug. De Chinese regering heeft een campagne ontketend die de nieuwste uitwas van China's duizelingwekkend sociale transformatie moet aanpakken. De Chinese triades, of maffia, zijn na decennia van afwezigheid weer volop in het nieuws. En wat daarbij bijzonder steekt, is dat meer dan eens ambtenaren en partijfunctionarissen tot de schuldigen blijken te behoren. ,,De georganiseerde misdaad brengt onze politieke macht en sociale stabiliteit in gevaar'', aldus Luo Gan, lid van de staatsraad, het Chinese kabinet, en initiator van de campagne.

Sinds december vorig jaar beschikken politie en gerechtshoven in China over een bijna grenzeloze vrijheid bij de bestrijding van de triades. Als de politie overtuigd is dat iemand lid is van een criminele organistatie, dan is verder bewijs niet nodig en mag de verdachte naar believen worden gestraft. De politie bouwt daarmee voort op de 'Sla Hard'-campagne van halverwege de jaren negentig en slaat nieuwe wetgeving, die verdachten juist meer bescherming moet bieden, geoorloofd in de wind.

Het probleem is ook nog nooit zo groot geweest, zegt Song van de politieacademie. De triades van voor 1949 waren sinds de communistische `bevrijding' zo goed als uitgeroeid. Maar vanaf het moment dat China zijn deuren voor de buitenwereld heeft geopend en veel mensen door een combinatie van geestelijke leegheid en groeiende ongelijkheid aan lager wal zijn geraakt, is het aantal georganiseerde benden, die in China te boek staan als `zwarte genootschappen', rap toegenomen. De Chinese politie beweert dat zij tussen 1991 en 1995 ten minste zeventig van die genootschappen heeft opgerold, waarbij maar liefst 2,6 miljoen triadeleden betrokken zouden zijn geweest. Ze zouden verantwoordelijk zijn geweest voor 1,9 miljoen criminele activiteiten, of 39 procent van alle misdaad over die periode.

Song is niet overtuigd. ,,De politie komt snel tot een oordeel, maar dat betekent niet dat de echte daders daarmee zijn opgepakt'', zegt hij. Volgens Song lost de politie in China slechts een derde van alle misdaden op en dat schept weinig vertrouwen onder de bevolking. ,,De politie verdient te weinig en is pas bereid tot medewerking wanneer er extra wordt betaald.''

Daarmee snijdt Song een van de gevoeligste kanten aan van het probleem. Politie en lokaal bestuur blijken namelijk eenvoudig bereid hun mond te houden en niets te doen wanneer de triades hun geld bieden. Volgens een onlangs in China verschenen boek, Het probleem van de hedendaagse Chinese misdaad, zijn China's triades daarom zo behendig in het misleiden van onafhankelijk politie-onderzoek. Ze krijgen volop medewerking van de lokale politie.

Tal van berichten in de Chinese media maken melding van ambtelijke betrokkenheid. Een in het oog lopende zaak betreft de burgemeester van de noordoostelijke industriestad Shenyang. Hoewel de Chinese autoriteiten nog volop zijn verwikkeld in een onderzoek is inmiddels duidelijk dat de burgemeester, Mu Suixin, nauwe contacten heeft onderhouden met de plaatselijke maffia. De zaak kwam bij toeval aan het licht, nadat de politie van Shenyang eind vorig jaar een lokale bekendheid en lid van Shenyang's gemeenteraad ontmaskerde als de leider van een beruchte triade. Na een mislukte poging tot zelfmoord en weken van een volhardend zwijgen in een politiecel, begon de man uiteindelijk te praten waarbij hij de namen van de een na de andere topfunctionaris onthulde. Sinds die tijd zijn behalve Mu, zijn ex-vrouw, een vice-burgemeester, diens vrouw, de belangrijkste openbare aanklager en de op een na hoogste rechter in de stad opgepakt.

De partij en staat zuchten onder druk van hun steeds slechtere reputatie die ondanks een krampachtig aangehouden black-out van het officiële nieuws, steeds vaker in de informele berichtgeving wordt uitgemeten. Cai Shaoqing, een specialist op het gebied van de georganiseerde misdaad, berust niet in het feit dat dergelijke criminaliteit nog op geen stukken na valt te vergelijken met de situatie in Rusland, Italië of Hongkong. ,,China is vooralsnog relatief veilig'', zegt hij. Maar door de toenemende betrokkenheid van de overheid wordt het volgens Cai steeds moeilijker om de triades aan te pakken. ,,China bevindt zich in een overgangsfase. Er bestaat geen goed verzekeringsstelsel, er is nagenoeg geen bijstand, de rechterlijke macht is onderontwikkeld, er zijn veel werklozen en er sprake van een maatschappelijke normvervaging'', aldus Cai. ,,Als de economie niet sneller groeit en de criminelen van nu niet worden aangepakt, wordt het probleem oncontroleerbaar.''

Cai zegt te hebben vastgesteld dat een groot deel van de georganiseerde misdaad in China het werk is van de migrantenbevolking – de bijna honderd miljoen boeren die het land hebben verlaten, op zoek naar werk. ,,Zakkenrollers komen uit Xinjiang (in het Westen van China), afzetters uit Anhui (in Centraal-China) en autodieven uit Zhejiang (aan de oostkust). Een derde van de misdaad in Shanghai is het werk van migranten.''

Maar sommige criminologen hebben begrip voor de criminele boeren. Yang Zhongmin, evenals Song Haobo verbonden aan de politie-academie in Peking, gelooft dat de criminaliteit van veel migrantenboeren een reactie is op het gebrek aan respect van de politie in de stad. ,,Boeren worden te pas en te onpas opgepakt en naar werkkampen gestuurd. Het enige wat ze hoeven te doen, is zich op een verkeerd moment van de dag in een verkeerd deel van de stad te bevinden.''

Na zo'n ervaring is er volgens Yang niet veel voor nodig totdat sommige boeren werkelijk op het slechte pad raken. ,,Gefrustreerde migranten slaan de handen ineen en zaaien dood en verdoemenis in de stad. Zij hebben niets te verliezen. Voor hun is het pure wraak.''