Boeiende klanken uit Zweden

Hartverscheurende klanken, klankkleuren in donderende diepten, dan wel verblindend helle hoogten, klonken bij het Asko Ensemble in muziek van drie Zweedse componisten. Klas Torstensson (1951) is sinds 1974 in Nederland werkzaam en Per Magnus Lindberg (1968) ging in 1994 bij hem studeren. Karin Rehnqvist (1957) bleef in Zweden en incorporeert in haar SolsÅngen (Zonnelied) het Zweeds folkloristische `kulning', schrille klankstoten waarmee herderinnen hun vee bijeendrijven, maar die ook beren en wolven op afstand moeten houden.

Met de pianissimo-componist Anton Webern houd je ze zeker niet op afstand, maar weer wel met de frank en vrije forse commentaren die Weberns opus 27 ontlokte aan Lindberg in een zetting voor hobo, hoorn en vibrafoon. Het ook al woelige Bombastic Sono Sofismus voor septet, een uitwerking van een eigen stuk voor accordeon, wringt nergens, loopt als een trein.

Als een trein lopen Torstenssons composities nooit. Ook zijn gloednieuwe Lantern Lectures I (1999-'00), opgezet in een vijfdelige serie voor diverse ensembles, lijkt eerder een chaotische dodenmars boven een ravijn, plotsklaps doorsneden door een onzichtbaar gespannen metalen draad tussen viool en contrabas. Deze stokkende beweging in het centrum, waarin een hoog opgehangen grote trom de hoofdrol speelt, heeft een adembenemende spanning.

Zoals steeds bij deze typische Asko-componist van het eerste uur gaat het niet zozeer om melodische lijnen, omdat de toonhoogte niet meer is dan een deelaspect van de klankkleur. Fysieke dichtheid overheerst, maar er lijkt een ontwikkeling zichtbaar naar een iets doorzichtiger muziek, minder labyrintisch, zij het gelukkig nog steeds niet simpel eenduidig. Je kunt er althans onmogelijk in wegzakken. Torstensson houdt je bij de les. Boeiende klankkleuren bieden de felle pizzicati, beantwoord door een fortissimo-vingersnap van de slagwerker, of de met brushes bespeelde grote trom, beantwoord door de toonloze strijker in exact dezelfde röntgenachtige vale kleur. De serie lijkt mij een tijdelijke kroon op Torstenssons oeuvre. De zaal zat te trillen op zijn stoel; er gebeurde weer eens wat, heen en weer geslingerd als we werden tussen hoog en laag in de muziek.

Concert: Asko Ensemble o.l.v. Tommy Andersson. Gehoord 1/3 Paradiso Amsterdam. Uitzending Radio 4 VPRO 9/5.