Verrukkelijke krullen

Christie's veilt op 7 maart een bijzondere collectie Thonet-meubelen. Zeldzame stukken die in kleine oplage zijn geproduceerd. Voor wie op krullen valt.

Zonder het te weten zullen de meeste mensen wel eens op een Thonet hebben gezeten. De schommelstoel met ronde vormen van de Duitse meubelfabriek sierde tot in de jaren zeventig menig huiskamerinterieur. En de eenvoudige nr. 14 stoel, waarvan in 1891 al ruim 7 miljoen stuks waren verkocht, prijkte decennialang in vrijwel elk café in Europa.

De Thonet-meubels die op 7 maart bij veilinghuis Christie's onder de hamer komen, zijn van een heel andere orde. Het zijn zeldzame stukken die in kleine aantallen werden geproduceerd en die nog in perfecte staat verkeren. Tot voor kort waren ze opgesteld in Museum Thonet te Frankenberg. Nog niet eerder is een dergelijke verzameling bij een veilinghuis aangeboden en de richtprijzen vanaf duizend gulden maken de gebeurtenis een buitenkans voor verzamelaars.

Het oudste stuk, een canapé nr. 4 uit 1859, weerspiegelt alle kenmerken waarmee Thonet zijn reputatie als ontwerper heeft verworven. Het zitvlak is afgerond, de armleuningen en rugsteun zijn voorzien van bijzonder sierlijke krullen en het geheel oogt licht, organisch en elegant. In dit ontwerp is de rococo-revival uit die periode zichtbaar, maar Thonet onderscheidde zich van andere fabrikanten door de ornamenten en de decoratieve overdaad binnen de perken te houden. De bank kan daarom beter worden gezien als een vroege voorloper van de art nouveau dan als navolger van een neo-stijl.

De productietechniek achter de Thonet-meubels is zeker zo revolutionair als de stijl. Maurice Thonet, die de fabriek oprichtte in 1819, had een nieuw proces voor het buigen van hout ontwikkeld en gepatenteerd. Dit procédé, dat later is geperfectioneerd door zijn vier zoons, stelde de firma in staat revolutionaire vormen op grote schaal te produceren. De ontwerpen pasten zo naadloos in de modernistische idealen van nut, eenvoud en toepasbaarheid, dat de Franse architect Le Corbusier de meubels in een aantal van zijn vroege gebouwen een plaats gaf.

In de jaren tachtig en negentig van de 19de eeuw maakten de krullen van Thonet school in de art nouveau. Uit die periode stammen de zeldzaam krullerige krantenbak nr. 1 en een met blauw-paarse stof beklede zithoek bestaande uit vier stoelen, een bank en een salontafel. In deze set zijn de ronde houten delen afgeplat en voorzien van vergulde groeven, waardoor het meubilair statiger maar ook zwaarder oogt dan de vroegere ontwerpen.

De jongere meubels zijn strakker. De vierkante kaarttafel bekleed met groen laken en voorzien van metalen kommetjes heeft niets frivools meer. En met de introductie van de buizenstoelen van Mart Stam uit 1929 doet De Nieuwe Zakelijkheid ook bij Thonet haar intrede. Het contrast met de voorgaande modellen lijkt op het eerste gezicht enorm, maar dat blijkt mee te vallen. In plaats van met gebogen hout maakte de Duitse meubelfabrikant voortaan ontwerpen met gebogen metaal. Wat bleef was de uitgebalanceerde mengeling van elegantie en technische innovatie. Dat blijkt uit de jongste stukken op de veiling, twee cantileverstoelen, ontworpen in 1968 door Verner Panton. Ondanks hun houten uitvoering Panton voerde ze later uit in felgekleurd kunststof ogen ze hyperfuturistisch. Maar wie het graag wil zien, herkent in de s-vorm van zitting en onderstel een vage echo van die verrukkelijke krullen van Thonets vroege modellen.

Veiling Museal Thonet Collectie bij Christie's, Cornelis Schuytstraat 57, Amsterdam. Kijkdagen: 2 t/m 5 maart 10-17u; 6 maart 10-16u. Veiling: 7 maart 10u30.