Populair en duur gas

Nog decennialang is er voldoende olie en gas voorradig in de wereld. Toch wordt energie duur, omdat de vraag sterk stijgt en er hier en daar schaarste optreedt. Niet alleen Californiërs hebben daar last van. Wie zoals president Bush – snel over meer van het populaire aardgas wil beschikken, moet veel investeren en geduld oefenen. Gas is momenteel zo duur dat elektriciteitsproducenten een uitweg zoeken in kolenvergassing of in levensverlenging van kerncentrales.

Twintig jaar heeft gouverneur Tony Knowles van Alaska moeten wachten op zijn finest hour, maar eindelijk is het zover. Het veranderde politieke klimaat na het aantreden van president George W. Bush en de energiecrisis in Californië maken de exploitatie van grote aardgasreserves in zijn staat mogelijk. Bush wil alles op alles zetten om meer energie in eigen land te produceren.

,,Dertig biljoen kubieke voet gas ligt in de North slope van onze staat op u te wachten, het werd ontdekt en aangetoond, u heeft deze gasbel nodig en ze ligt klaar om naar de lower 48 states te worden gebracht. Met de milieubeweging hebben we al een akkoord, u moet alleen 6 tot 10 miljard dollar investeren in een pijpleiding'', zegt de gouverneur.

Alaska heeft alle belang bij een economische opsteker. ,,We hebben recht op een royalty van 12,5 procent'', legt Knowles glunderend uit aan meer dan 1.600 experts van de olie- en gasindustrie uit de hele wereld, onder wie tientallen bankiers die gretig uitzien naar interessante investeringsprojecten. Ze waren onlangs bijeen in de Texaanse oliestad Houston, op uitnodiging van Daniel Yergin, auteur van het standaardwerk The Prize en president van Cambridge Energy Research Associates (CERA). The Prize, een pil van ruim 800 pagina's, kwam vlak na de Golfoorlog uit. Net op tijd om onmiddellijk een bestseller te worden, want het was de laatste keer dat de energievoorziening zó sterk in de belangstelling stond, vóór de stroomcrisis in Californië van 2001.

Die crisis heeft intussen ook andere staten in de buurt besmet, en ligt op ieders lip. Tony Knowles heeft er net met zijn collega-gouverneurs uit het Westen van de VS over vergaderd. ,,Californiërs zijn een beetje getikt, maar we hebben samen toch besloten ze te redden'', grapt hij. Dat betekent tijdelijke export van elektriciteit naar Californië. Een zeer omstreden beleid, want de inwoners van die staat betalen voorlopig de lage maximumprijzen per kilowattuur, terwijl de buren in omliggende staten een prijs betalen die juist door de crisis in Californië is opgedreven. Californiërs gaan uiteindelijk wel een reële prijs betalen, maar dan via de algemene middelen van de staat: verhoging van de lokale belastingen dus.

Aardgas, de schoonste fossiele brandstof, is hard nodig voor de opwekking van voldoende elektriciteit om de economieën van zowel Noord-Amerika als in Europa op gang te houden. In Californië zouden een paar nieuwe gasgestookte centrales, die snel kunnen worden ingezet, het probleem van de pieklast in het stroomverbruik kunnen oplossen. Met de huidige productiecapaciteit kan die piek niet worden opgevangen, omdat er geen enkele reserve meer bestaat, zeggen de experts van CERA. Vijf jaar lang is de capaciteit geslonken, terwijl de vraag in deze energie-intensieve staat omhoog ging, en tien jaar lang is er geen nieuwe centrale meer gebouwd.

Maar door schaarste en hoge olieprijzen is gas momenteel zo duur (6,5 tot 9 dollar per miljoen British thermal units = omgerekend 0,49 tot 0,70 gulden per kubieke meter) dat elektriciteitsproducenten eerder aan kolenstook denken voor nieuwe centrales. Ze willen gebruikmaken van de `schone kolentechniek' (vergassing van kolen) waardoor er minder kolen per megawattuur geproduceerde stroom nodig zijn, dan bij gewone kolenstook. Daardoor dalen de emissies van het broeikasgas CO2 (kooldioxide) navenant. Vergassing heeft bovendien het voordeel dat er veel minder zwaveldioxide (SO2) en stikstofoxide (NOx) de lucht ingaat. De brandstofkosten van dergelijke centrales zijn nu veel lager dan bij gebruik van gas, omdat de kolenprijs al tien jaar een dalende lijn vertoont. Amerika heeft volop eigen kolen en ook import is makkelijk en goedkoop te regelen.

Kernenergie lijkt in West-Europa op een wisse terugtocht, maar door de energieschaarste komt de nucleaire sector in de Verenigde Staten weer meer in de belangstelling. Vergunningen voor nieuwbouw zijn waarschijnlijk nog niet snel te krijgen, maar levensduurverlenging voor bestaande centrales wordt wel toegestaan. Kirk Michael, president van het productie- en distributiebedrijf Duke Energy in North Caroline voorspelt dat de exploitanten van ,,een significant aantal'' centrales waarvan de vergunning de komende jaren afloopt en die in aanmerking komen, toestemming zullen krijgen tot verlenging van de levensduur. De productiecapaciteit voor elektriciteit wordt daarmee niet uitgebreid, maar wel minder snel ingekrompen.

Eind 1999 kreeg een energiebedrijf in Maryland als eerste in de Verenigde Staten zo'n vergunning. De Calvert Cliff centrale mag nu 20 jaar langer draaien. Dat bewijst dat veel kerncentrales die zo'n dertig tot veertig jaar geleden zijn gebouwd, met veiligheidsaanpassingen – net als de Nederlandse centrale in Borssele – veel langer in productie kunnen blijven dan aanvankelijk was aangenomen. Door hun lage productiekosten zijn ze gewild bij grote energiebedrijven als AmerGen en Entergy, die ze voor een tiende van de bouwprijs opkopen en zo ellenlange procedures voor de bouw van nieuwe gas- of kolengestookte centrales vermijden.

,,De groeiende afhankelijkheid van één brandstof in dit land – aardgas – kan ons noodlottig worden'', zegt Jim Rogers, president van Cinergy, een grote stroomleverancier in het midden-westen van de Verenigde Staten. Hij ziet een run op aardgas, omdat de stroomproducenten hun product met zo min mogelijk milieuvervuiling willen maken. Van alle nieuwgebouwde centrales wordt 95 procent met aardgas gestookt, heeft Rogers berekend. ,,Hoe lang kun je daarmee doorgaan bij prijzen die bijna ongekend hoog zijn: tussen de 6,5 en 9 dollar per mbtu?'' (per miljoen British thermal units = omgerekend 0,49 tot 0,70 gulden per kubieke meter). Bij Cinergy wordt nu gestudeerd op omschakeling van centrales op kolenvergassing.

Rogers' zorgen zijn begrijpelijk, want de vraag naar elektriciteit (en dus naar gas) stijgt snel. CERA voorspelt dat de energiecrisis komende zomer naar het Midden-Westen overslaat. ,,Wacht maar tot de airco's weer volop draaien'', aldus Rogers. Hij heeft de cijfers over de sterk stijgende vraag naar aardgas in West-Europa gezien. ,,Ook bij jullie ontstaat er een veel te grote afhankelijkheid van die ene brandstof'', meent hij.

De Verenigde Staten importeren nu 16 procent van hun aardgasverbruik, uit Canada en Mexico per pijpleiding en in de vorm van vloeibaar gas uit Algerije en Trinidad. De binnenlandse gasproductie neemt jaarlijks licht toe, maar de reserves worden tegelijkertijd – net als de eigen olie – kleiner, want elk jaar raakt circa 20 procent van de gasbronnen uitgeput. Door actieve exploratie (geologisch en seismisch onderzoek en proefboringen) moeten de oliemaatschappijen dus elk jaar eenvijfde van de huidige productie door nieuwe velden vervangen. Dat is in de jaren '90 niet helemaal gelukt, ondanks de ontdekking van grote gasbellen in de Golf van Mexico, waar de vervangingsgraad op 35 procent ligt.

Afgelopen maandag is de politieke strijd om een nieuw Amerikaans energiebeleid losgebarsten toen een groepje Republikeinse senatoren en één Democraat in Washington een wetsvoorstel indiende dat de afhankelijkheid van import moet verminderen. President Bush zou snel toestemming moeten geven aan oliemaatschappijen die in het Arctic National Wildlife Refuge, een natuurgebied in Alaska, naar olie willen zoeken. Maar dat niet alleen: de wet voorziet ook in belastingkorting voor de winning van olie, gas en kolen, de productie van elektriciteit, ook met kolenvergassing, duurzame energie, energiebesparing en zelfs kernenergie. Onzeker is of dit plan een meerderheid in het Congres krijgt, want de Democraten willen in overgrote meerderheid voorzichtig met het milieu omgaan. Ze volgen oud-president Carter die fel tegen boren in natuurgebieden is en direct een ,,enorme milieu-confrontatie'' over het wetsvoorstel voorspelde.

Met uitzondering van Noorwegen kent ook West-Europa het probleem van de teruglopende gasreserves. Toch wordt een sterke stijging van het gasverbruik verwacht, omdat de meeste landen ernst willen maken met de afspraken van eind 1997 in Kyoto om de broeikasgassen terug te dringen. Scott Foster, elektriciteitsexpert van CERA, wijst op de ,,significante'' overcapaciteit in de West-Europese stroomproductie en de levendige handel in stroom die sinds de liberalisering van de energiemarkt op gang is gekomen. ,,Dat zijn prijsdrukkende factoren, maar gas prijst zich voor de stroomproductie ook in Europa uit de markt'', voorspelt Scott. Hij voorziet ook in Europa een trend naar meer moderne, schone kolenstook.

Gert Maichel, directielid van het Duitse bedrijf Rheinisch-Westfälische Energie en zijn collega Antonio Craparotto van het Italiaanse ENEL zijn datmet hem eens. ,,Bij deze prijzen zie ik geen nieuwe gascentrales verrijzen, want je heb leveringscontracten voor een behoorlijke periode nodig'', legt Maichel uit. ,,Er is voldoende gas te krijgen, in Noorwegen, Holland en elders, op grotere afstand. We hebben dus geen probleem met de zekerheid van levering, maar wel met hoge prijzen en prijsstabiliteit.''

Niettemin zien grote oliemaatschappijen de gasmarkt de komende twintig jaar met 30 tot 50 procent stijgen, voor het grootste deel in stroomopwekking. ,,Maar er zal voor het milieuvoordeel betaald moeten worden'', waarschuwt Bernard de Combret, directielid van TotalFinaElf. ,,Veel van de reserves die we voor deze enorme vraag nodig hebben, liggen vèr van de markten, zoals Alaska, Siberië, het Midden-Oosten en Centraal-Azië. De transportkosten zijn gemiddeld zes maal hoger dan die voor olie.''

Gouverneur Knowles van Alaska wrijft zich in de handen. Zijn staat kan de extra inkomsten van 200 tot 400 miljoen dollar (afhankelijk van gasprijs en volumes) bijna niet meer mislopen.