Japanse economie glijdt weer af naar recessie

De Japanse economie heeft al tien verloren jaren achter de rug. Ze dreigt opnieuw in een recessie terecht te komen. Vrijwel alles zakt in en er is haast niets dat de burger nog moed geeft. Om nog klanten te lokken halveert McDonald's zelfs de hamburgerprijs.

De Nikkei-index bereikte vandaag een nieuw diepterecord, de centrale bank heeft gisteren het disconto tot een naoorlogs record verlaagd, McDonald's halveert de prijzen van zijn hamburgers en andere middenstanders volgen met prijsverlaging om nog kopers te lokken, handdoekfabrikanten vragen de overheid om bescherming tegen goedkoop Chinees textiel, buitenlandse bedrijven nemen oude industriële rotsen als Nissan en Mitsubishi over en snijden diep in het personeelsbestand, de steun voor de voortblunderende premier Yoshiro Mori bladdert in de opiniepeilingen almaar af. Het is moeilijk in Japan iets te vinden dat het pad onhoog wijst, iets dat de burger moed geeft.

Bij de bekendmaking van de renteverlaging wees de centrale bank gisteren de politiek streng de les: ,,Om blijvend herstel van de Japanse economie te verzekeren zijn structurele hervorming van financiële sector, economie en industrie een absolute voorwaarde. Als centrale bank hebben wij sterke verwachtingen dat op alle vlakken de aanpak van deze hervormingen wordt versneld.''

De centrale bank is sinds afgelopen augustus de pispaal van regeringspolitici toen zij een einde maakte aan de nulprocentsrente (voor de daggeldrente die de banken elkaar in rekening brengen en belangrijker is dan het meer symbolische disconto). De Bank van Japan is nu vrijwel geheel tot dit beleid teruggekeerd (disconto van 0,35 naar 0,25 procent en daggeldrente van 0,25 naar 0,15 procent) en legt met deze sterk geformuleerde uitspraak de bal weer bij de politiek neer.

Enige tijd terug zei Robert Feldman, econoom in Tokio bij zakenbank Morgan Stanley Dean Witter, in een Japanse televisiediscussie dat het wellicht beter zou zijn als de aandelenkoersen nog verder inzakten, zodat politici de noodzaak van snelle hervormingen zouden inzien. Sindsdien zijn de aandelen blijven dalen.

Het cruciale punt van de jongste renteverlaging is de vraag ,,of andere delen van de regering coöperatief reageren'', schrijft Feldman nu. Als voorbeelden noemt hij de verspillende uitgaven voor publieke werken waaraan een eind moet komen en de versnelde herziening van de handelswet.

Is er iets van de politiek te verwachten? De problemen van Japan zijn ontstaan doordat ,,Japanse bedrijven in de jaren tachtig Amerikaanse managementmethoden zijn gaan naäpen'', zei Shizuka Kamei, voorzitter van de beleidscommissie van de Liberaal Democratische Partij en een van de belangrijkste steunpilaren van de premier, onlangs in een gesprek met buitenlandse correspondenten. `Amerikaans management' wil volgens Kamei zeggen dat ze ,,denken dat het goed is om hun bedrijf weer winstgevend te maken door verliesgevende activiteiten af te stoten''. Dezelfde Kamei zei eerder in een televisiediscussie dat hij een herstructurering van de bouwsector nooit zal toestaan.

De bouwindustrie leeft van overheidsopdrachten, is de grootste steunpilaar van de regeringspartij en ook de sector met de grootste schulden. Het zijn deze schulden die al een decennium als een molensteen om de nek van de banken hangen. Politieke onwil verhindert de oplossing van het probleem. Analisten stellen dat er binnenkort weer een nieuwe kapitaalinjectie voor de banken nodig zal zijn, na een eerdere forse injectie in 1999.

De export bij enkele hoogwaardige sectoren is het draagvlak geweest van het herstel van het afgelopen jaar. Dit is nu afgelopen: Japan had een tekort op de handelsbalans in januari en de industriële productie is in die maand met 3,9 procent ingezakt. ,,Als ook nog het vertrouwen bij kleinere bedrijven instort wegens een credit crunch bij de banken kunnen we met zulke tegenwind voor de exportsector in het tweede kwartaal terug zijn in een recessie'', meent Richard Jerram, econoom bij ING Barings in Tokio.