Hollands Dagboek: Gijs de Vries

Gijs de Vries (44) is VVD-staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Konink- rijksrelaties. Deze week begeleidde hij koningin Beatrix op haar bezoek aan de Bovenwindse eilanden St. Maarten, Saba en St. Eustatius. Hij is getrouwd en heeft twee kinderen.

Woensdag 17 januari

Vanochtend installeer ik in Den Haag de commissie-Alders, die de ramp in Volendam zal onderzoeken. Een sterk team. Het lot van de tientallen kinderen op de intensive care spookt door mijn hoofd sinds mijn bezoek aan Volendam op die fatale eerste januari. Overheden zullen duidelijker regels moeten stellen en scherper moeten toezien op de naleving. Bij veiligheid past geen poldermodel. In deze geest schrijf ik met Klaas de Vries een brief aan alle gemeenten en provincies.

Goede vragen van Tweede Kamerleden houden een bewindspersoon – en diens ambtenaren – scherp. Ik beantwoord er een aantal op het terrein van de rampenbestrijding, en benadruk opnieuw het belang van preventie. Daarna overleg met medewerkers over de bestuurlijke samenwerking met België en Duitsland, die ik dit jaar een politieke impuls wil geven. Zo moeten politie en brandweer ook over de grens heen kunnen samenwerken. Juist nu het aantal lidstaten van de Europese Unie de komende jaren zal groeien is het zaak de betrekkingen met onze buurlanden verder te versterken.

's Avonds naar Schiphol. Bijgepraat met Carel de Haseth, gevolmachtigd minister van de Antillen in Den Haag. Of ik weet wat de bijnaam is van de zadelhoutboom (palu di sia) op Curaçao? Palu makamba – de `Hollandse' boom. Waarom? Omdat de stam rood is en vervelt...

Donderdag

Landing op vliegveld Hato om 04.15 uur. Je moet iets over hebben voor de vlucht naar Curaçao, vindt de KLM. Snel naar het hotel; dit keer eens niet de klassieke pleisterplaats voor Haagse bezoekers, Avila Beach, maar het Marriott. Dan gesprekken met de gouverneur van de Nederlandse Antillen, de president van de centrale bank, de rechterlijke macht, en de veelbelovende nieuwe gezaghebber van Curaçao, Lisa Richards.

Lang en intensief spreek ik met minister-president Miguel Pourier. Een IMF-herstelprogramma uitvoeren met een coalitie van negen politieke partijen van vijf eilanden met een oceaan ertussen, zoals Pourier doet, is een heksentoer. Voor zijn rol past meer dan respect: ontzag. Pourier pleit voor flexibiliteit, ik voor vasthoudendheid. De basis voor economisch herstel is gelegd, maar het is zaak nu door te zetten.

Diner met Curaçaose opinieleiders. Tussen de 29 vakbonden en 8 werkgeversverenigingen op het eiland bestaat veel spanning. Curaçaoënaars communiceren onvoldoende, vinden mijn gesprekspartners. Wij bespreken initiatieven om hierin verandering te brengen, zoals meer overleg tussen de overheid, werkgevers en vakbonden. Bericht in een papiamentstalige krant: op het vliegveld is een zekere De Vries aangehouden met tien pakjes cocaïne. Betrokkene deelde mede familie van de staatssecretaris te zijn. Die smoes hielp niet; hij werd gewoon gearresteerd en meegenomen voor nader onderzoek. Waarvan akte.

Vrijdag

Bezoek aan de verslavingskliniek Brasami. Het Caraïbische gebied kent ernstige drugsproblemen, de Antillen inbegrepen. De rechter op de Antillen besluit dikwijls verslaafden gedwongen op te nemen en onder curatele te stellen, en gaat daarmee verder dan zijn ambtgenoten in Nederland. Pourier en ik accorderen extra Nederlandse hulp voor deze inrichting. Wij bereiken ook overeenstemming over een meerjarenprogramma om het (beroeps)onderwijs op de Antillen te moderniseren en meer prioriteit te geven in ons hulpbudget. Scholen werken nu nog vaak met materiaal van tientallen jaren geleden. Het is hartverwarmend om te zien met hoeveel geestdrift leraren niettemin hun taak vervullen.

In de media veel steun voor het pleidooi van bankier Lio Capriles om de democratie op de Antillen buiten werking te stellen en de macht voor twee jaar in handen te leggen van de gouverneur. De meeste lokale politici genieten weinig vertrouwen. Maar of de overheid meer of juist minder moet bezuinigen, daarover lopen de meningen sterk uiteen.

Gesprek met de Surinaamse gemeenschap, een van de vele etnische groepen op Curaçao. Hardwerkende mensen. Aansluitend een ontmoeting met het midden- en kleinbedrijf. Ik wijs er op dat de Antillen volgend jaar weer economische groei kunnen verwachten: het dieptepunt is gepasseerd. Nu volhouden.

Zaterdag

Tv-interview, dan uitchecken. Afscheid van de Nederlandse vertegenwoordiger in Willemstad, Hans de Waal, die met zijn medewerkers Mariëlle Capello en Tesha Yung opnieuw prima werk geleverd heeft. Op het vliegveld opgewacht door de commandant zeemacht in het Caraïbische gebied, brigadegeneraal Prins, dynamisch en voorkomend als altijd. De kustwacht speelt, in steeds nauwere samenwerking met de Amerikanen, een belangrijke rol in de strijd tegen de drugshandel. Per Orion vliegen wij naar St. Maarten. Aan boord stem ik met vice-premier Susy Romer mijn ideeën af over de staatkundige verhoudingen en de economische samenwerking. Op Curaçao vindt intussen een demonstratie plaats tegen de inburgeringsplicht. Nederland dringt er al geruime tijd op aan dat jongeren die zich permanent in Nederland willen vestigen, voor vertrek verplicht een cursus Nederlands volgen. Zonder kennis van de taal vinden zij in Nederland geen werk, en raken soms snel in de criminaliteit. Tegen dit beleid, dat de steun heeft van premier Pourier, heerst op de eilanden veel verzet. Men doet het voorkomen of Nederland Antillianen wil discrimineren. Duidelijk klinken in dit debat de binnenlandspolitieke belangen door: coalitiegenoten trachten hun minister-president een nederlaag te bezorgen. Triest dat de Curaçaose jongeren van die tactiek de dupe zijn.

Aankomst op een buiig St. Maarten. Stipt op tijd landt het vliegtuig met Hare Majesteit en haar gevolg. Begeleid door motoragenten op heuse Harley Davidsons spoeden wij ons in protocollaire volgorde naar het hotel.

Zondag

Oecumenische dienst in de 150 jaar oude Methodistenkerk, gebouwd op grond die nog door koning Willem III is gegeven. Dan naar de Oranjeschool, waar kinderen de koningin toezingen in de voertaal van het eiland, Engels. Hoe lang zal het Nederlands hier nog gebruikt worden, behalve door de overheid?

Fort Amsterdam, uit 1631, is het oudste Nederlandse fort in de Antillen. Peter Stuyvesant, de latere gouverneur van New York en van Curaçao, verloor hier in een vuurgevecht in 1644 een stuk van zijn rechterbeen. Restauratie zou St. Maarten een monument en een toeristische trekpleister opleveren. Ik belobby de lokale politici.

Met gezaghebber Franklyn Richards spreek ik kort over zijn inzet om de eilandbegroting op orde te brengen en de kwaliteit van bestuur te verbeteren. Dat, en de aanpak van sociale problemen zoals aids (doodsoorzaak nummer een onder de dertigers), vraagt minstens zoveel aandacht als de discussie over een status aparte.

Het spontane dankwoord van de koningin wordt enthousiast ontvangen.

Maandag

Op 16 november 1776 vuurde het Amerikaanse oorlogsschip Andrew Doria voor de kust van St. Eustatius een saluutschot af. De gouverneur van het eiland, Johannes de Graaf, liet antwoorden met een saluutschot vanaf Fort Oranje. St. Eustatius was daarmee de eerste mogendheid die de Verenigde Staten na de onafhankelijkheid officieel erkende. In haar boek The First Salute beschrijft Barbara Tuchman de episode. Van de toenmalige welvaart getuigen nog de restanten van pakhuizen aan de kust. Charme heeft Statia, zoals iedereen het noemt, volop: een tropisch regenwoud in een vulkaan; de oude stadskern, met Nederlandse hulp gerestaureerd. Al wonen er 39 nationaliteiten, de band met Nederland is hecht, de koningin wordt warm begroet door jong en oud. Vertrekken uit de Antillen, zoals St. Maarten lijkt te willen, wil Statia niet.`We want no part of that circus', zegt politiek leider Clyde van Putten.

Dinsdag

Steil rijst de rotswand van Saba uit zee. Landen op de kortste landingsbaan van het koninkrijk is altijd weer een belevenis. Het enige toestel dat hiervoor geschikt is, de Havilland Twin Otter, is op jaren en wordt niet meer geproduceerd. Hoe moet dat straks?

Saba is door de orkanen George en Lenny zwaar getroffen. Veel schade is met steun van Nederland hersteld. Het ziekenhuis en de scholen zien er weer patent uit. Wij bezoeken onder meer het restaurant waar de eigenaresse na de storm in 1999 Hare Majesteit pardoes om de hals viel. Economisch gaat het de 1.683 inwoners (51 nationaliteiten) weer wat beter, ook door de vestiging van een off-shore Medical School uit de VS. Saba, het oude piratennest met zijn prachtige natuur en karakteristieke huizen, blijft mijn favoriete eiland.

Woensdag 24 januari

Rondrit over St. Maarten. Bezoek aan de nieuwbouw van de Sister Magda School. Stralende kinderen. Een van hen vraagt mij: ,,Are you the queen's husband?'' Mijn beschroomde ontkenning wordt filosofisch opgenomen. Hun koningin is er, en dat is feest!

Wij inspecteren de gloednieuwe aanlegsteiger voor cruiseschepen. De nieuwe pier is een succes: dit jaar verwacht St. Maarten een kleine miljoen dagtoeristen. Vandaag liggen er vier kanjers, een soort drijvende Bijlmers.

Gesprek met wijkleiders die een dringend beroep op Nederland doen om de criminaliteit op het eiland te helpen bestrijden. Dat is ook een Nederlands belang. Ik heb de Antilliaanse regering meermalen Nederlandse steun aangeboden om de politie te versterken, maar minister van justitie Martha is daar nog niet op ingegaan. De koninkrijksrelaties in een notedop. Aruba, de Antillen en Nederland: elk van ons is autonoom. Toch is door samenwerking veel te winnen. Steunend op eigen kracht, maar met de wil elkaar bij te staan, zo luidt het officiële en nog altijd actuele devies. En met het Huis van Oranje als bindende factor.