Wie won, wie verloor in 2000 (2)

Nieuwsfeiten, en de leiders die ze maken of ermee te maken krijgen, balanceren op een dunne lijn tussen hoop en ontluistering. Aan het eind van het eerste jaar in het nieuwe millennium maken redacteuren van de buitenlandredactie de balans op. Een terugblik. Bezinning, ook. Maar vooral: een genadeloos oordeel, bewust op de man gespeeld. Drie winnaars van het jaar 2000 en drie verliezers van het jaar 2000 op een rij: hoofdrolspelers op het wereldtoneel die verrasten door hun succes in hun worsteling met de geschiedenis of die juist faalden omdat ze verwachtingen – de onze, om het subjectief te houden, of die van hun achterban – dit jaar niet waar konden maken.

Deze portretten zijn geschreven door Wim Brummelman, Joop Meijnen, Peter Michielsen, Carolien Roelants, Robert van de Roer en Frank Vermeulen.

Generaals zijn er om soldaten te commanderen en schriftgeleerden horen hun geloofsgenoten te overtuigen – wee het land waar zij zich eigenmachtig nestelen in het regeringspluche. Doorgaans loopt zoiets niet goed af. Zoals in Indonesië, waar generaal Soeharto het land in chaos achterliet. Na een kort intermezzo werd hij in oktober vorig jaar opgevolgd door de Guru Bangsa (Leraar van de Natie) Abdurrahman Wahid, voorman van de grootste moslimorganisatie in de wereld.

De bijna blinde Wahid heeft een zwakke gezondheid maar verwierf als leider van Nahdlatul Ulama een groot moreel prestige. `Gus Dur' predikte verdraagzaamheid en verzette zich stelselmatig tegen politisering van de islam. Die boodschap draagt hij nog steeds uit – in het sterk verdeelde parlement in Jakarta waar sinds de val van Soeharto politici weer het hoogste woord hebben, én in de opstandige regio's waar de roep om autonomie en onafhankelijkheid aanzwelt. Indonesië is sterk veranderd, maar Wahid, de lichamelijk fragiele kingmaker die zelf president werd, is zichzelf gebleven.

Misschien juist daarom ontpopt de Wahid van vandaag zich steeds duidelijker tot de juiste man op de verkeerde plek. Wahid, die het altijd moest hebben van zijn overtuigingskracht, krijgt maar geen grip op de ontwikkelingen — ondanks zijn nog steeds zalvende teksten. Het bouwwerk van Soeharto's `Nieuwe Orde' is ingestort, maar de resten van corruptie en nepotisme zijn niet opgeruimd. In het uiterste oosten en westen van de archipel laait het geweld op.

Wahid is een gevangene geworden van zijn presidentschap, niet bij machte zijn tegenstanders te onderwerpen. In het parlement kan hij hoogstens nog rekenen op gedoogsteun. Vice-president Megawati Soekarnoputri wantrouwt zijn pogingen tot toenadering tot de regio's omdat ze die beschouwt als een verkwanseling van haar vaders erfenis, de Indonesische eenheidsstaat. De gevaarlijkste tegenstander zijn de strijdkrachten, het oude machtsapparaat van Soeharto dat niet zomaar wil capituleren. Het bloedige optreden van (onderdelen van) het leger op de Molukken en in Atjeh heeft de sentimenten tegen Jakarta dit jaar versterkt, en Wahids geloofwaardigheid tot nul gereduceerd. Dat de president beide regio's heeft bezocht en opriep tot verzoening toont misschien zijn persoonlijke moed, maar vooral zijn onmacht.

Toen Wahid veertien maanden geleden aantrad, beloofde hij het presidentschap te verzwakken. Die belofte is hij nagekomen, maar in andere zin dan hij bedoelde.

    • Joop Meijnen
    • Peter Michielsen
    • Carolien Roelants
    • Frank Vermeulen
    • Wim Brummelman
    • Robert van de Roer