RUSLAND

Phileas Fogg deed het in 80 dagen, Boris Jeltsin met 80 flessen vodka in zijn minibar. De Achterpagina gaat in 80 hits de wereld rond. Etappe 27: Rusland.

De Russische federatie, het immense gebied tussen Petersburg en Vladivostok, tussen de Zwarte Zee en de Beringstraat, omvat honderd volkeren, vijf vegetatiezones en tientallen schitterende cultuursteden. Genoeg stof om over te zingen, zou je denken, maar kennelijk niet voor de hitmakers uit het Westen. Als die een liedje wijden aan Moedertje Rusland, dan gaat het meestal over één aspect van haar 1100-jarige geschiedenis: de Koude Oorlog (1945-1989). En subtiliteit is daarbij doorgaans ver te zoeken.

Neem de beroemdste Rusland-hit van de laatste twintig jaar, Stings `Russians', dat in de laatste week van december 1985 een achtste plaats in de Top 40 behaalde – toevallig op hetzelfde moment dat Elton Johns `Nikita' (over de liefde voor een Russische grenswacht in Oost-Duitsland) nummer 1 stond. Stings onderwerp is de oorlogsretoriek van Rusland en Amerika; in zijn tekst figureren de presidenten Reagan en – bien étonnés de se trouver ensemble – Chroesjtsjov. Ondanks de sentimentele retoriek van het liedje (`How can I save my little boy/ From Oppenheimer's deadly toy?') betoont de ex-zanger van The Police zich geen pessimist: immers, een nucleair conflict zal nooit plaatsvinden `if the Russians love their children too'.

Net zo ergerlijk naïef, maar muzikaal heel wat minder spannend is `Leningrad' van Billy Joel, een slome ballade die in allerijl werd uitgebracht na het ophalen van het IJzeren Gordijn in november 1989. Joel doet autobiografisch verslag van de atoomdreiging in Rusland en de VS ten tijde van de Koude Oorlog (die hij al eerder met groot commercieel succes had vereeuwigd in `We Didn't Start The Fire' en `Goodnight Saigon'), om te eindigen met een hartelijke ontmoeting met een gewone Rus in tijden van glasnost. `We never knew what friends we had' luidt zijn zoetsappige conclusie, `until we came to Leningrad.' De 15de plaats die het hem opleverde, was een veel te ruime beloning, zeker als je het vergelijkt met het gebrek aan hitsucces van het Beatlenummer `Back In The U.S.S.R.' (1968), dat in de versie van Chubby Checker niet verder dan de tipparade kwam.

In `Back In The U.S.S.R.' komt de Oost-Westtegenstelling alleen tongue-in-cheek aan de orde; componist Paul McCartney schreef de rock'n'roll-klassieker als antwoord op Chuck Berry's `Back In The U.S.A.' en schilderde een romantisch beeld van een besneeuwde landbouwnatie waar balalaika's klinken en kameraden elkaar warmhouden: `Well the Ukraine girls really knock me out', zingt hij in een couplet dat woordspeels varieert op songtitels van de Beach Boys en Hoagie Carmichael; `And Moscow girls make me sing and shout/ that Georgia's always on my mind.'

Voor een ten minste zo realistisch sfeerbeeld van het Russische landschap wenden we ons tot de Zwitsers-Nederlandse kosmopoliet Drs.P. Hij haalde in september 1974 een trotse 26ste plaats met een hit waarvan half Holland in ieder geval het refrein kent: `Dodenrit', beter bekend als `Troika hier, troika daar'.

In deze waarschijnlijk niet-autobiografische ballade volgen we een jong gezin met vier kinderen dat met de slee naar Omsk rijdt. `'t Is avond in Siberië en nergens is een leeuw' zingt de ik-figuur, en inderdaad: nog geen drie coupletten later wordt de slee belaagd door een troep hongerige wolven. De toestand is kritiek en na een kort prioriteitenberaad tussen vader en moeder (`Moet Igor het maar wezen? Nee want Igor speelt viool') worden de kinderen één voor één aan de wolven opgeofferd. Op dertig werst van Omsk moet ook de echtgenote eraan geloven, en met het reisdoel in zicht verliest de zanger van blijdschap zijn evenwicht: `Terwijl de wolven mij verslinden, denk ik: Dat is pech!/ Ja, Omsk is een mooie stad, maar net iets te ver weg.'

Net als `Back In The U.S.S.R.' is `Dodenrit' een zogeheten answer song. Drs.P. liet zich inspireren door het bekende Ja Zuster, Nee Zuster-liedje `Wosjni Nowgarad' uit 1967, maar scherpte de tekst van Annie Schmidt flink aan; een happy ending zit er voor zijn trojkapassagiers niet in. Zo werd zijn opzwepend gearrangeerde `Dodenrit' een echte kozakkenblues. Want zoals iedere reisgids zal beamen: cynisme is de brandstof van de Russische ziel.