Nieuwe Successiewet vaak voordelig

Mogelijk al in 2002 krijgen we een vernieuwde successiewet. Veel erfgenamen en ontvangers van giften zijn goedkoper uit, al moeten ervende kinderen meer betalen.

En met sommige testamentaire bepalingen is het oppassen.

Maken alle nieuwe belasting- en erfrechtelijke regels u moe? Haal maar diep adem, want mogelijk over een dik jaar gaat ook erven, nalaten en schenken volgens herziene bepalingen. De commissie Moltmaker produceerde dit voorjaar een voorstel voor een vereenvoudigde Successiewet die per saldo voordeel brengt. Er komen drie tariefgroepen – er zijn er nu zeven – met meestal lagere belastingpercentages. Ervende neven en nichten gaan 25 procent tot 45 procent betalen in plaats van de huidige 41 tot 68 procent, ouders dragen maximaal 30 procent af in plaats van 53 procent, terwijl ook ervende (achter)kleinkinderen straks stukken goedkoper uit zijn. Een onbeperkte vrijstelling gaat zelfs gelden voor ervende echtgenoten, geregistreerde partners en (onder voorwaarden) samenwoners (de huidige vrijstelling is zo'n zes ton waar het pensioenrecht nog vanaf moet). Ook schenkingen aan erkende goede doelen zijn straks geheel belastingvrij (nu 11 procent). Ten slotte krijgen we een puur Hollandse fiscaalvriendelijke familiestichting. Wie daar geld in stopt, betaalt weliswaar 10 procent belasting, maar over de uitkeringen betalen ontvangers de normale schenkingstarieven. Desondanks zullen niet alle belastingaanslagen lager gaan uitpakken. Kinderen die straks méér erven dan 200.000 euro, betalen daarover 30 procent successierechten. Nu zou dat slechts 19 procent zijn.

Prof. dr. Hans Stubbé, bijzonder hoogleraar belastingrecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, werkte als lid van de commissie Moltmaker mee aan het voorstel voor de nieuwe wet. Als vennoot van het Haagse FBN Belastingadviseurs en Estate Planners kent hij daarnaast de praktijk. Wat vindt hij dat aanstaande erflaters nu vast moeten doen? ,,Wees nog even voorzichtig met aanpassingen', waarschuwt Stubbé, ,,want het is nog geen wet.' Gaat het plan door, iets wat de hoogleraar waarschijnlijk acht, dan behoeven bepaalde testamenten absoluut aanpassing. Vooral de wetswijziging waardoor partners straks onbeperkt belastingvrij kunnen erven, kan ingrijpend uitpakken. Stubbé: ,,Als een testament bepaalt dat de achterblijvende echtgenoot het vrijgestelde bedrag ontvangt en dat de rest van het vermogen naar de kinderen gaat, of als een ik-vader-clausule is opgenomen, die vastlegt wat het fiscaal optimale bedrag is dat de partner kan erven, dan ontstaat een dramatisch andere wending als dit plan doorgaat. Is zo'n wijziging niet de bedoeling, dan móét je straks subiet naar de notaris hollen.'

Ook de voorgestelde familiestichting lijkt Stubbé ,,een gigantisch belangrijke verandering'. Een gewone stichting is uitermate ongeschikt voor nalatenschapsplanning, omdat de fiscus zowel bij overdracht als bij uitkering van vermogen de hoogste tarieven berekent, want een stichting geldt fiscaal als een vreemde. Via de nieuwe familiestichting wil de overheid voorkomen dat onze rijken hun heil zoeken bij buitenlandse trusts of bij de Nederlands-Antilliaanse Stichting Particulier Fonds, waardoor grote vermogens uit onze economie verdwijnen. Over geld dat iemand in een familiestichting stopt, betaalt de stichting 10 procent belasting. Bij uitkering doet de fiscus echter net alsof niet de stichting maar de oprichter zelf geld schenkt. Is de ouder de stichtingsoprichter en gaat er een uitkering naar een kind, dan geldt dus het tarief tussen ouder en kind. ,,Veel mensen hechten eraan hun vermogen continuïteit te geven', begrijpt Stubbé. ,,Men wil versnippering of verspilling tegengaan, zorgen dat het bezit goed wordt beheerd, het vermogen bestemmen voor noodgevallen zoals de verzorging van een gehandicapt kind of fiscaalvriendelijk één of meer generaties erfgenamen overslaan. Wie wegens zo'n wens nu wel eens verlangend kijkt naar een buitenlandse trust, moet even geen gekke dingen doen. Kijk of je het nog een jaar kunt uitzingen, want waarschijnlijk biedt ons eigen land straks een faciliteit.'

Ook lid van de commissie Moltmaker was dr. Frans Sonneveldt, binnenkort hoogleraar estate planning en partner bij Mazars Paardekooper Hoffman Belastingadviseurs. Het mooie van de familiestichting vindt deze nalatenschapsdeskundige ,,dat je familieleden aan het financiële infuus kunt leggen.' Sonneveldt: ,,Als je kleinzoon aan de drugs is, kun je voorkomen dat hij niet alles ineens krijgt als hij bij het overlijden van zijn vader zijn legitieme portie zou opeisen.' Ook Sonneveldt raadt aan met maatregelen te wachten tot de successiewet definitief is. Met het oog daarop wil hij vooral samenwoners waarschuwen: ,,Als het plan wet wordt, moeten zij erop letten dat de algehele vrijstelling voor partners straks alleen geldt als er een notariële samenlevingsovereenkomst is.' Samenwoners die na hun 18e minimaal drie jaar hebben samengewoond, maar geen contract hebben, vallen net als ervende kinderen echter wel in tariefgroep I. De algehele vrijstelling gaat er overigens voor zorgen dat partners geen belasting meer hoeven te betalen over een uitkering uit een verzekering van een overleden partner. Tot nu toe lukte dat alleen bij mensen met juiste huwelijkse voorwaarden, en niet bij in gemeenschap van goederen gehuwden. Dat was discriminerend.

Ook wie een schenking overweegt van aanzienlijke bedragen aan neven of nichten moet volgens Sonneveldt de nieuwe wet in de gaten houden. ,,Misschien valt een gift uit te stellen', oppert hij. ,,Datzelfde geldt voor schenkingen aan goede doelen, want dat tarief gaat in het plan van elf naar nul procent.' Sonneveldt wijst ook op de verruimde schenkingsvrijstelling voor schenkingen door grootouders. ,,Nu geldt een vrijstelling per 24 maanden; straks wordt dat voor iedereen 5000 euro per jaar. Bij hogere schenkingen wordt bovendien het tarief van grootouder aan kleinkind lager. Nu geldt het tarief van ouder naar kind maal 1,6, maar dat wordt maal 1,25.'

Sommige fiscale foefjes gaan verdwijnen. Zo mogen ouders hun kinderen niet meer belastingvrij een direct opeisbare renteloze lening verstrekken. Sonneveldt: ,,Straks moet je globaal gezegd jaarlijks schenkingsrecht gaan betalen over de rente die je niet hoeft te voldoen.' Ook kinderen die een woonhuis erven, zijn straks duurder uit, want ze moeten afrekenen over de verkoopwaarde, terwijl nu vaak 60 procent van de verkoopwaarde als erfenis geldt. Bovendien betalen kinderen al vanaf 200.000 euro het hoogste successietarief. ,,Maar wie weet', zegt Sonneveldt, ,,heeft Wouter Bos nog wat budget achter de hand, waardoor het voor iedereen voordeliger wordt.'