Jaartaal 2000

autoritadvies

Per personal computer of mobiele telefoon verstrekt advies om files te omzeilen. Wie van tevoren geen advies aanvraagt of het advies negeert, zou voor het gebruik van de snelweg moeten betalen. Het idee is niet afkomstig van een ministerie, maar van een particulier, ir. Harry Halleriet. Hij verzon het in de file. Vergelijk druktetarief.

B2B

Meest gebruikte nieuwe afkorting van het jaar: B2B. Het klinkt als de naam van een bommenwerper maar betekent: business-to-business. Oftewel: zaken doen zaken met zaken, in plaats van met particulieren. Leverde ook allerlei nieuwe samenstellingen op, zoals B2B-communicatiekanaal, B2B-markt en B2B-site en B2B-software. Varianten zijn: B2C (business to consumer) en i2i (industry to industry).

bengelaar

Nieuwe zomersport: aan een brug gaan hangen om je, liefs vlak voor een boot, in het water te laten vallen. Het Openbaar Ministerie kondigde in juli aan harder tegen deze bengelaars te gaan optreden (ze krijgen nu honderd gulden boete). Want, schreef een krant, `Ze hinderen de doorstroming van verkeer op weg en water en bezorgen automobilisten, schippers en brugwachters de schrik van hun leven'.

Bestuurlijke Ophouding

Hoe krijg je raddraaiers snel achter de tralies? Daar wordt al jaren op gebroed. Nieuw in 2000: Bestuurlijke Ophouding, een maatregel waardoor burgemeesters relschoppers een paar uur vast kunnen houden. Tijdens het EK werd in Amsterdam de eerste Bestuurlijke Ophoudingsplaats in gereedheid gebracht: een veehal in het Westelijk Havengebied. Met ecotoiletten en grote televisieschermen, dat wel.

bloeddatabank

Iedere Nederlandse baby krijgt een hielprik. Een monster van het bloed wordt bewaard in de zogenoemde bloeddatabank van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Dat wist de Kamer niet, en daardoor ontstond in mei onrust over deze gegevensverzameling. Te privacygevoelig, vonden sommigen. Anderen vonden het juist prettig om hiermee het DNA in handen te hebben van baby's die later op het slechte pad gaan.

car dropping

Wie genoeg heeft van het gewone bungeejumpen kan zich in een Smart van zestig meter naar beneden laten storten. De auto zit met elastiek aan twee kranen vast. De eerste car dropping had in januari plaats in Hilversum. Het Algemeen Dagblad kopte: `Welke malloot heeft dit nu weer bedacht?' Dat was Stefan Kerkhofs, eigenaar van het Vlaamse bedrijf Benji-Fun en later een nationale bekendheid als de aanvankelijk anonieme miljonair in het tv-programma `Ja, ik wil een... miljonair'.

co-buying

Samen inkopen doen kan ook terwijl je thuis alleen achter je PC zit. Via co-buying, co-shoppen of co-shopping – allemaal nieuwe woorden. Het idee van prijsverlaging door afzetvergroting is afkomstig van de Zweedse internetgoeroe Johan Staël von Holstein. Die richtte, in Amsterdam, het bedrijfje Letsbuyit op.

cold case squad

Onopgeloste moordzaken zijn er altijd geweest, maar sinds kort worden die cold cases of koude zaken genoemd. In 2000 werden er relatief veel opgelost. Dat kwam door de oprichting, naar Amerikaans voorbeeld, van cold case squads. Belangrijk aanknopingspunt voor de rechercheurs is het mengprofiel (ook een nieuw woord): bij een misdrijf gevonden DNA-materiaal dat sporen van zowel de dader als het slachtoffer bevat.

combinatiekorting

Nieuwe wetgeving is vaak goed voor nieuwe woorden. Zeker als de wijzigingen ingrijpend zijn, zoals bij het nieuwe belastingstelsel. Nieuw in 2000: combinatiekorting (fiscale korting voor mensen die arbeid en zorg voor kinderen combineren), meesleepregeling en verzamelinkomen. Belangrijk onderdeel van de nieuwe belasting: ieders inkomsten worden belast tegen verschillende tarieven in een aantal (tarief)boxen. Vandaar nieuwkomers als boxhoppen en boxtoerisme.

conflictdiamant

Diamant uit een conflictgebied in Afrika. Daar wilde de internationale diamanthandel in mei opeens niks van weten. Daarom werden de conflictdiamanten – ook wel bloeddiamanten genoemd – geboycot.

contentleverancier

In vijf jaar tijd is content hét toverwoord van de nieuwe economie geworden. Dit volgens de formule: Nieuwe Economie = internet = content = kassa. Een en ander leverde verschillende nieuwe samenstellingen op, zoals content-provider (in 1996) en contentbedrijf (1999). Nieuw in 2000 waren onder meer internetcontent, contentdienst, contentservice en contentleverancier. Het idee is dat content meer om het lijf heeft dan inhoud.

deukdij

In mei meende het FNV een nieuwe beroepsziekte te hebben ontdekt: deuk- of ribbeldijen. Ze werden vastgesteld bij vierhonderd Belgische vrouwen die geregeld achter de pc werken. Wetenschappelijke naam: lipoatrofia semicircularis. Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten deed in oktober diepgravend onderzoek naar de ribbeldijen van twee Nederlandse vrouwen. Conclusie: de een leunde te veel tegen een balie, de ander tegen een bureau.

dieplinken

Dieplinken is een hyperlink maken die niet naar de openingspagina van een website verwijst, maar direct tot een dieper niveau toegang geeft. Het werd een issue doordat PCM, de grootste krantenuitgever van Nederland, een rechtszaak aanspande tegen Kranten.com, een bedrijfje van twee Rotterdamse studenten dat per e-mail een overzicht geeft van de krantenkoppen op de webedities van enkele titels van PCM. Gevolg: gezichtsverlies voor PCM, dat de zaak verloor, en een enorme toename van het aantal abonnees voor Kranten.com.

doggy dancing

`Binnenkort vindt in het Martin Gaus Gedragscentrum in Lelystad de eerste wedstrijd doggy dancing in Nederland plaats, schreef Het Parool op 27 oktober 2000. Doggy Dancing, op muziek dansen met je hond, komt uit Canada en wordt daar al een jaar of tien beoefend. De eerste Nederlandse doggy-dancewedstrijd was een succes: veertig dansende hondend & baasjes plus achthonderd belangstellenden.

druktetarief

In oktober introduceerde minister Netelenbos het druktetarief: een tarief dat automobilisten moeten gaan betalen als ze tijdens de spits op filegevoelige trajecten rijden. Het druktetarief moet in 2010 worden ingevoerd, als de proef met het spitstarief (een woord uit 1990) is afgerond. De rampzalige Nederlandse verkeerssituatie heeft het afgelopen decennium veel nieuwe woorden opgeleverd, zoals bereikbaarheidsoffensief, kilometerheffing, rekeningrijden, spitstoeslag en toeritdosering. De bedoeling van dit alles is dat we in 2020 tijdens de spits gemiddeld zeventig kilometer per uur kunnen rijden. Vergelijk autoritadvies.

eenliterauto

Het is de droom van iedere autobezitter: een auto die niet meer dan een liter benzine per honderd kilometer verbruikt. Het lijkt een variant op de eeuwigbrandende gloeilamp (die Philips al decennia angstvallig geheimhoudt), maar de eenliterauto komt er echt aan. In augustus maakte Hyundai bekend samen met Mitsubishi zo'n auto te gaan ontwikkelen bij Nedcar. De eerste drieliterauto's rijden al.

evenementenbier

Bier met maximaal 2,5 procent alcohol. Het eerste evenementenbier werd tijdens het EK geschonken. Volgens sommigen leverde dat evenementenvoetbal op, hoewel het bier door het publiek werd gedronken, niet door de spelers. De drank was een succes: steeds meer brouwers produceren het. Ook voor andere evenementen.

filezwaaien

Hoewel er sinds 1998 wordt geëxperimenteerd met agenten die met armbewegingen files proberen te voorkomen, debuteerde het woord filezwaaien in 2000. Op 31 maart zei een verkeersdeskundige in deze krant: ,,Filezwaaien is niet dé oplossing, het bevordert alleen de maximale benutting van het wegdek.'' Tot 2005 staan dienders op zes plaatsen in Nederland langs de weg te zwaaien. Dit kost zo'n 58 miljoen gulden.

Free Willy-syndroom

Drang om gestrande walvissen te redden. Het syndroom is genoemd naar Free Willy, een film uit 1993, waarin een twaalfjarige jongen alles op alles zet om een met de dood bedreigde walvis te redden. Ieder najaar zijn er potvissen die bij Schotland een verkeerde afslag in hun trektocht naar de Azoren nemen. Daardoor lopen zij vast in de ondiepe Noordzee.

generatiefonds

Stort de opbrengst van de UMTS-veiling niet in de staatskas, bepleitte Pieter Korteweg in juni in deze krant, maar richt een apart generatiefonds op, een beleggingsfonds voor achttienjarigen. Korteweg is voorzitter van het Beleidscomité van de Robeco Groep. Criticasters spraken van een snotapenfonds en een degeneratiefonds.

hamzuil

Wat Christo kan, kan ik ook, maar dan met plakken gerookte ham, moet de Antwerpse kunstenaar Jan Fabre gedacht hebben. Voor de tentoonstelling `Over the Edges' pakte hij de zuilen van een gebouw van de Gentse universiteit in met achtduizend plakjes ham. Het kunstwerk viel niet in goede aarde bij dierenbeschermers en moest door de politie worden beschermd. Bovendien begon de ham hevig te stinken. Koppen in de kranten: `Stank van hamzuilen niet meer te harden' en `Hamzuilen in Gentse universiteit verwijderd'.

homecoach

De eerste homecoaches gingen in Leeuwarden aan de slag. Ze proberen langdurig werklozen aan een baan te helpen. ,,Hun bemoeienis gaat ver'', meldde HP/De Tijd op 24 november. ,,Ze adviseren mensen hun haar te kammen of schone kleren aan te trekken, gaan mee naar sollicitatiegesprekken en halen mensen op als die voor het eerst om acht uur op hun werk moeten verschijnen.''

i-mode

Techniek die het mogelijk maakt om met behulp een (speciale) mobiele telefoon te e-mailen en te surfen op internet. Te vergelijken met het in 1999 geïntroduceerde WAP, dat maar niet van de grond wil komen. Met i-mode ligt dat anders: in Japan meldden zich dit jaar op een gegeven moment dagelijks ruim veertigduizend mensen aan als abonnee. Ofwel zo'n 280.000 per week. De berichtgeving leverde diverse nieuwe samenstellingen op, zoals i-modeabonnement, i-mobiel, i-modetelefoon, i-modetoepassing en i-modesite.

i-wear

In september kwam de eerste slimme jas op de markt: een winterjack van Levi's en Philips met ingebouwde mobiele telefoon en een mp3-speler (prijs: tweeduizend gulden). Dit is pas het begin, want in aantocht zijn broeken die waarschuwen als je je sleutels vergeet en sport-bh's die je een seintje geven als je spieren verzuren. We hebben het hier over wearable electronics, i-wear, Industrial Clothing Design, computerkleding, intelligente kleding of slimme kleding.

info-abri

Nooit reden er zo weinig treinen op tijd als in 2000, maar de NS begonnen een proef met onbemande treinstations. Die stations worden voorzien van een info-abri (of service-abri). Ze hebben een kaart- en geldwisselautomaat en beschikken over een telefoonverbinding, een alarmknop en vertrekstaten (waarop je kunt nakijken wanneer de trein had moeten vertrekken). Als het aan de NS ligt hebben eind 2001 ongeveer honderd kleine stations een info-abri.

juniorenpolitie

De roep om meer blauw op straat leidde in Utrecht tot een proef met de juniorenpolitie: jongeren tussen de vijftien en de achttien die de politie assisteren. Na een cursus van twee dagen mogen ze een aantal uren in de week surveilleren of administratief werk doen. Ze mogen overigens niet alleen de straat op: er loopt altijd een agent met ze mee.

kilometeronderbreker

Nieuwe manier van taxichauffeurs om de boel te flessen: de kilometeronderbreker. Dit apparaatje zet de kilometerteller in een taxi stop, terwijl de meter doorloopt. Zo draait de auto voor de fiscus minder kilometers dan werkelijk het geval is. In december werd een bestuurslid van de Taxicentrale Amsterdam aangehouden. Zijn bedrijf zou kilometeronderbrekers bouwen.

klapracket

Tennisracket met een verdikt handvat en een uitsparing die een grotere vrijheid voor de pols toelaat. Woord en racket zijn bedacht door Taco Veldstra, een sportleraar uit Katwijk. Volgens hem kan er met het klapracket twintig procent harder worden geserveerd. En ballen kunnen met meer effect worden geslagen. Vooralsnog bleek geen enkele racketfabrikant geïnteresseerd, en Nederlandse profs reageerden lacherig, maar bij de klapschaats was dat indertijd net zo.

kooploze zondag

Droom van Amsterdamse fractie van de Socialistische Partij: een zondag waarop de winkels dicht zijn. In november stelde de SP voor om in de hoofdstad één keer per jaar een kooploze zondag in te stellen. Kooploze zondag is vanzelfsprekend gevormd naar het voorbeeld van autoloze zondag, een verbinding uit 1973 die daarna nog vaak van stal is gehaald.

kraamsuite

Het idee komt uit de VS. Daar heet het `Single Room Maternity', hier kraamsuite. De eerste werd eind augustus in het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda geopend. Het idee is dat moeder, vader (en kind) 48 uur op een kamer kunnen blijven, wat er ook gebeurt. Voor eventueel ingrepen is medische apparatuur weggewerkt in schuifkasten. Verder is er een televisie, een stereotoren, een slaapbank voor de partner plus ,,een compleet ingerichte badkamer''. Het is bedoeling dat het ziekenhuis in 2005 twaalf kraamsuites telt.

labrahuahua

Kruising tussen een labrador en een chihuahua. Beide honden hebben een scherp gehoor, en hun kruising moet de ideale hond voor doven opleveren. Volgens een bericht in de Volkskrant moest het kleine chihuahua-mannetje op twee dozen hondenbrokken staan om het labrador-vrouwtje te kunnen berijden. De bevalling ging wel makkelijk.

medisch asieltoerisme

Het woord asieltoerisme wordt al zeker sinds 1992 gebruikt, maar medisch asieltoerisme is nieuw. Het gaat om asielzoekers die naar een westers land komen in de hoop er een betere geneeskundige behandeling te krijgen. `Medisch asieltoerisme beperkt tot tientallen' kopte deze krant op 8 januari. Toch besloot de immigratiedienst een Somalische asielzoekster met aids uit te wijzen.

onderwaterhelikopter

Bijnaam voor de kleine wendbare onderzeeër, de LR-5, die in augustus werd ingezet om de verongelukte Russische onderzeeër Koersk te bereiken. De LR-5 beschikt over draaibare propellers.

papizza

Pizza met witte schijfjes courgette en gele paprika, de kleuren van het Vaticaan. Paus Johannes Paulus II kreeg de eerste papizza – een samentrekking van papa `paus' en pizza – aangeboden op 25 oktober, de Jubeldag der Pizzabakkers. Ruim tweeduizend pizzabakkers uit de hele wereld werden toen door de paus gezegend. Na afloop deelden zij vijftigduizend stukken papizza uit.

pilabonnement

Service van een internetapotheek: de pil aan huis bezorgd. Dat kan jaarlijks tientallen miljoenen guldens schelen omdat er geen herhalingsrecepten hoeven te worden uitgeschreven. In februari 1962 werden in Nederland de eerste orale ovulatieremmers getest, zoals ze toen heetten. De aanduiding `de pil' dateert van 1964.

pitbullen

Ergens de tanden inzetten. Nog niet op schrift gesignaleerd, wel gehoord (,,We moeten even pitbullen''). Hoewel de pitbull, een vechtlustige kruising van een bulldog en een terriër, een slechte naam heeft, wordt pitbull geregeld overdrachtelijk gebruikt voor `waakhond, doordouwer, doorzetter, fel en onverzettelijk persoon'. In de woordenboeken is dat nog niet vastgelegd.

plassticker

De plassticker moet plassende mannen ertoe bewegen beter te richten. Woord en sticker zijn bedacht door Guus Welling uit Utrecht. In juni bracht hij zes verschillende plasstickers op de markt. Ze zijn bedrukt met inkt die door warmte van kleur verandert. Zo kun je bijvoorbeeld het zwarte badpak van een blonde dame wegplassen. Als je maar goed richt! De stickers werden massaal door scholen besteld. Vergelijk uitschuifurinoir.

plofzone

Gebied waar geen woningbouw of grootschalige recreatie is toegestaan in verband met ontploffingsgevaar van opgeslagen munitie. In juni bracht het VARA-radioprogramma Binnenlandse Kwesties aan het licht dat in Den Helder zo'n dertig woonwagenbewoners in de plofzone van de munitiebunkers van de Koninklijke Marine wonen. Kop in deze krant `Wonen in de plofzone: onveilig maar goedkoop'.

privésurfen

Kost internetten in tijd van de baas het bedrijfsleven nu geld of levert het juist geld op, omdat het stimulerend en productieverhogend werkt? Daar werden Nederlandse, Duitse en Amerikaanse onderzoekers het in 2000 niet over eens. De media vonden elkaar wel in nieuw woord voor dit verschijnsel: privésurfen.

schiettelefoon

De eerste schiettelefoons werden in oktober in Amsterdam ontdekt. Het gaat om een apparaatje dat in twee delen kan worden gesplitst. In het onderste deel bevinden zich vier .22 patronen. Met een druk op een telefoontoets wordt een kogel afgevuurd. De vondst werd breed uitgemeten in de pers. In koppen als `Politie treft voor het eerst schiettelefoons aan', `Mobieltje als moordwapen', `Nieuwste geheime wapen heet schietmobieltje'. Dat wapens worden gecamoufleerd als dagelijkse gebruiksvoorwerpen is overigens niet nieuw. Al het eind van de negentiende eeuw doken de eerste schietwandelstokken op.

schoolfruit

De Nederlandse jeugd zou op school fruit aangeboden moeten krijgen. Anders eten ze het niet. Constateerde het Groenten & Fruit Bureau. De Twee Kamer discussieerde erover. Wat koppen opleverde als `Europa moet schoolfruit redden' en `Nieuwe kans voor schoolfruit'. Vanzelfsprekend is schoolfruit gevormd naar het voorbeeld van de schoolmelk, die in 1937 voor het eerst op Nederlandse scholen werd verstrekt.

slachtofferloket

Loket bij het openbaar ministerie in Amsterdam waar slachtoffers van een misdrijf informatie kunnen krijgen over hun zaak. Het woord debuteerde in september in een advertentie van het Openbaar Ministerie. Men zocht een (enthousiaste) `medewerker Slachtofferloket'. Het eerste loket ging op 1 december open.

slangenkop

In China is een smokkelaarsbende actief die She Tou (`slangenkop') wordt genoemd. De bende heet zo omdat `de kop', de organisatie die smokkelt, ervoor zorgt dat Chinese immigranten zich `als een kronkelende slang' naar het buitenland verplaatsen. Bij het grote publiek waren de activiteiten van de slangenkoppen niet bekend, maar dat veranderde in juni. Toen vond de Britse douane in Dover de lijken van 58 Chinezen in een Nederlandse vrachtwagen. ,,Sinds deze zomer weet iedereen in Nederland wat een slangenkop is'', schreef deze krant in november. De tragedie in Dover leidde ook tot gelegenheidssamenstellingen als Doverdoden, Dover-Chinezen en wegwerparbeiders.

slijtersziekte

Ziekte bij koeien die gepaard gaat met spontane ontstekingen, sterke vermagering, verminderde melkproductie en kreupelheid. De koeien lijken last te hebben van versnelde slijtage, vandaar de naam. Het woord maakte z'n entree in februari. Een oorzaak voor de ziekte is nog niet gevonden. In december eiste een Kamermeerderheid dat er een onderzoek komt.

snelrechtbus

Snelrecht bestaat al minstens twintig jaar, het woord supersnelrecht kennen we sinds 1993, maar de snelrechtbus is kakelvers. De bus werd in juni 2000 in gebruik genomen op het Pinkpopfestival. Wie zich daar schuldig maakte aan lichte vergrijpen, kreeg lik-op-stuk in de snelrechtbus. Het ging om zaken als diefstal, zakkenrollerij, mishandeling en bedreiging.

superkoelkast

Er zijn al langer koelkasten op de markt die – zeker in de ogen van de fabrikant – super zijn. In die betekenis is superkoelkast dan ook zeker geen nieuw woord. Maar wel in de betekenis `hightech koelinstallatie met een lcd-scherm in de deur en permanente internetaansluiting'. In die zin debuteerde het woord in november in de Volkskrant. ,,Eindelijk gearriveerd: de superkoelkast die je kunt bellen vanaf kantoor.'' In een buitenwijk van Kopenhagen hebben inmiddels vijftig gezinnen zo'n koelkast op proef.

TMT

Opgekomen uit het niets en meteen een hit in afkortingenland: TMT (Technologie, Media en Telecom). Aangetroffen in samenstellingen als TMT-aandeel, TMT-bedrijf, TMT-fonds, TMT-sector en TMT-waarde. Als je geluk hebt kun je er ook zinloos rijk mee worden.

tocht van medeleven

In taalkundig opzicht bracht de vuurwerkramp in Enschede niet veel nieuws: het woord vuurwerkramp bestaat al lang (dus ook de afbreekfout vuurwer-kramp), maar tocht van medeleven was nieuw. De (stille) tocht, die werd gelopen op 19 mei, bracht ruim honderdduizend mensen op de been. Er waren vijftienduizend belangstellenden verwacht. Twee dagen later werd in Grote Kerk in Enschede de eerste van een reeks troostconcerten gehouden. Ook dat is een nieuw woord. Het ging er uiterst sober aan toe. Men kreeg niet te horen welke muziekstukken er werden gespeeld en door wie.

toppie joppie

Toen zwemster Inge de Bruijn op 17 september haar eerste gouden plak haalde, zei ze voor de camera's: ,,Toppie joppie, die is binnen!'' Via De Bruijn kwam de uitdrukking, die begin 2000 voor het eerst is gesignaleerd, in verschillende kranten en tijdschriften terecht, samen met varianten als toppie-oppie en toppie top.

TRA

Dat computers tot veel agressie kunnen leiden, wisten we al. Maar nu is er ook een nieuwe afkorting voor: TRA, ofwel Technology Related Anger (`met technologie samenhangende woede'). Die naam is bedacht door de Britse psycholoog Robert Edelmann. Hij verzon ook een oplossing: hard schreeuwen in een speciale schreeuwlijn, ook een nieuw woord.

troostkopen

Flink gaan shoppen om je verdriet te verdoven is een bekend verschijnsel, maar er was nog geen goed woord voor. Nu wel: troostkopen. Het debuteerde in de Volkskrant. Het verschijnsel komt overigens meer onder vrouwen dan onder mannen voor.

uitschuifurinoir

Nieuwste wapen in de strijd tegen het wildplassen (een woord dat we sinds 1995 kennen): het uitschuifurinoir. Het gaat om een roestvrijstalen cilindervormige constructie met drie plaspalen van twee meter hoog op een plateau van 1,20 meter breed. Door middel van een op afstand bestuurbaar hydraulisch systeem kan het gevaarte wegzinken in de grond. De urilift, zoals het ding officieel heet, is uitgevonden door Marco Schimmel uit Apeldoorn. In maart werden de eerste vier exemplaren in Apeldoorn in gebruik genomen; in december bestelde Wijk aan Zee er twee. Kosten: 75.000 gulden per stuk. Ook wel plaslift of pisseria genoemd. Vergelijk plassticker.

uurgeldrestaurant

Restaurant waar je een uur lang onbeperkt kunt eten voor een vast bedrag. Binnen een jaar werden er drie in Amsterdam geopend.

vadercentrum

In februari besloot de gemeente Den Haag twee vadercentra te openen, in de wijken Laak en Escamp. De eerste centra openden in oktober hun deuren. Ze bieden niet alleen hulp bij de opvoeding, maar proberen ook werkloze vaders aan een baan te helpen. Tot 2003 stelt de gemeente jaarlijks 300.000 gulden voor de vadercentra beschikbaar. Woord (en centrum) zijn gevormd naar het voorbeeld van moedercentrum. Daarvan zijn er inmiddels 21.

vandalenzone

Debuteerde op 3 januari 2000, en was daarmee waarschijnlijk het eerste nieuwe Nederlandse woord van de 21ste eeuw. Het is bedacht door burgemeester B. van Wouwe van Katwijk, die in zijn nieuwjaarstoespraak pleitte voor de instelling van een zone op het strand waar baldadige jongeren uit hun dak kunnen gaan. Dat zou positief uitpakken voor het straatmeubilair in Katwijk. ,,De Katwijkse burgemeester kreeg met het voorstel de lachers op zijn hand'', schreef het Haarlems Dagblad de volgende dag, ,,maar hij bezwoer zijn publiek het serieus te menen.'' Een paar jaar geleden plaatste Katwijk met succes een graffiti-gedoogmuur.

varkensflat

Idee van ministerie van Landbouw: zet kippen, varkens en zalmen bij elkaar in een `flat', dat is efficiënt, want dat kunnen ze van elkaars afvalprodukten gebruik maken. Minister Brinkhorst sprak van een agroproductiepark, de pers had het over varkensflats. Youp van 't Hek vond het wel een goed idee. Hij stelde voor topsporters onder te brengen in een epodrome en ouderen in dementenstallen.

verthemaparkisering

Debuteerde op 2 februari in Het Parool. Volgens deze krant zijn grote delen van Amsterdam aan het veranderen in ,,een pretpark met als belangrijkste thema's drugs en seks''. Verthemaparkisering is een variant van verpretparkisering, dat we sinds 1998 kennen. Ouder zijn verpretparking (1991), verpretparken (1994) en disneyficering (1997). Nieuw in 2000 was verpretten. Op 17 juli schreef deze krant: ,,Nederland is bezig op grote schaal te verpretten.''

Viagragrafiek

Grafiek die net zo snel stijgt als het mannelijk lid na inname van het erectiebevorderende pilletje Viagra. ,,Voorspellingen over mobiel internetgebruik'', schreef de Volkskrant op 6 mei, ,,worden steevast uitgedrukt in steil oplopende lijnen, ook wel ``Viagra-grafieken'' genoemd.'' De introductie van Viagra, in 1998, heeft verschillende nieuwe woorden opgeleverd, zoals erectiepil, impotentiepil, anti-impotentiepil en potentiepil.

vlinderbiljet

Voorzover bekend hebben de dramatisch verlopen presidentsverkiezingen in de VS slechts twee nieuwe Nederlandse woorden opgeleverd: ponsstemkaart en vlinderbiljet. Zoals bekend is het vlinderbiljet een vlindervormig formulier – de Engelse naam is Butterfly Ballot – dat zo onduidelijk is vormgegeven dat veel kiezers het verkeerd invulden, waardoor hun stem ongeldig werd. Het is ontworpen door Theresa LePore, een Democratische functionaris van Palm Beach County. Het formulier maakte LePore, die onmiddellijk de bijnaam Madame Butterfly kreeg, op slag wereldberoemd.

vondelingenschuif

In Duitsland werden in 1999 dertig baby's dood op straat aangetroffen – eenderde van alle vondelingen. Om hier een eind aan te maken besloot een kinderdagverblijf in Hamburg in maart 2000 de voordeur van een Baby-Klappe te voorzien: een luik waar vrouwen hun ongewenste baby's dag en nacht kwijt kunnen. De Nederlandse media spraken over een babyluik, de Vlaamse media over een vondelingenschuif. De Antwerpse stichting Moeders voor Moeders vond het een goed idee en opende in september een eigen vondelingenschuif, wat veel weerstand opriep.

weeralarm

`Het KNMI geeft sinds zondagochtend acht uur een zogeheten weeralarm', meldde het ANP op 28 mei. Behalve een weeralarm kan het KNMI ook een weeralert uitgeven, eveneens een nieuw woord. Dergelijke waarschuwingen worden gegeven als er in de ogen van het meteorologisch instituut maatschappij-ontwrichtend weer dreigt (een nieuwe vaste verbinding). Het KNMI is met deze waarschuwingen begonnen omdat bleek dat mensen zich nauwelijks iets aantrekken van aanduidingen als `zware storm' of `orkaan'.

weglooplijn

Telefoonlijn voor weggelopen jongeren. De Weglooplijn – een eigennaam – is een initiatief van TROS Vermist en de Stichting Missing. Het zou om de eerste lijn in zijn soort in Europa gaan. Eind juli werd een 21-jarige wegloper uit Arnhem via de Weglooplijn in contact gebracht met zijn moeder.

wegwerptelefoon

,,Nog even'', schreef een krant op 2 november, ,,en dan ligt na de wegwerpcamera en de wegwerpaansteker ook de mobiele wegwerptelefoon in de winkel.'' In 2001 moet de wegwerptelefoon – ook wegwerp-GSM genoemd – in de winkel liggen. Samenstellingen met wegwerp- dateren overigens uit het begin van de jaren zeventig. Voorzover bekend was wegwerpondersteek in 1971 de eerste.

yettie

Letterwoord uit Young Entrepreneurial Technocrat. Het woord is gemunt door de Amerikaanse journalist Sam Sifton, schrijver van het boek A Field Guide to the Yettie. Hij vormde het naar het voorbeeld van yuppie, dat sinds 1982 in omloop is. In augustus schreef Elsevier: ,,In de jaren tachtig reed de cabrio via een tussenstop bij menig Bijlmerboefje onlangs rechtstreeks de natte dromen binnen van menig yettie.'' Voor wie denkt dat yettie een obscuur woord is: op internet komt het op honderden pagina's voor.

zinloos rijk

In juni meldde de Volkskrant: `De wereld telt nu 55 duizend ``zinloos rijken'''. Het gaat om mensen met een vermogen van meer dan zeventig miljoen gulden, vooral verdiend aan de beursgang van technologiebedrijven. Zinloos rijk is gevormd naar het voorbeeld van zinloos geweld (dat in 1997 doorbrak). Overigens is het geen sinecure om zinloos rijk te zijn. Zinloos rijken kunnen te maken krijgen met het sudden-wealthsyndroom, een verschijnsel dat kan leiden tot slapeloosheid, drankmisbruik, onverzadigbaarheid en complete instorting.

zorgidentificatienummer

Identificatienummer waarmee hulpverleners medische informatie via de computer kunnen opvragen. In september tekende het `ICT Platform in de Zorg' een intentieverklaring met de betrokken organisaties over de elektronische uitwisseling van medische informatie. De media spraken ook wel van zorgnummer. Dit leidde tot koppen als `Invoering zorgnummer laat op zich wachten' en `Betrouwbaarheid zorgnummer niet bij voorbaat gewaarborgd'.

Met dank aan Jaap Engelsman en Marc De Coster. Eind januari verschijnt bij uitg. Veen `De taal van het jaar', met vierhonderd woorden en uitdrukkingen die in het afgelopen jaar in het Nederlands debuteerden.