Gouden leugens

Tot 24 oktober 1997 was `Beursplein 5' voor buitenstaanders een gesloten boek. Op die dag vielen Justitie, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst en de Economische Controledienst het beursgebouw binnen en doorzochten de kantoren van enkele commissionairs, in verband met het witwassen van crimineel geld, belastingontduiking, valsheid in geschrifte en andere misdrijven. Sindsdien lag het beursboek open op een zwarte bladzijde. Daardoor konden beleggers er vanuit gaan dat de overheid, toezichthouders, beursleden en de beurs zelf er alles aan zouden doen om herhaling te voorkomen. Helaas.

Van dit voornemen is dit jaar niets terechtgekomen. Veel kleine zowel als grote beleggers in tmt-aandelen (technologie, media en telecom) zijn bedonderd en ondergaan hun lot gelaten, alsof het een natuurverschijnsel betreft.

De nu ingetogen aanstichters van het kwaad veinzen medeleven met hun berooide slachtoffers. Nog in het eerste kwartaal van dit jaar smoesden ze iedereen met een vroom gezicht in die fondsen, met als dieptepunten de recordstand van de Nasdaq-index en de beursgang van World Online op 17 maart.

Bij alsmaar dalende koersen hielden veel van die praatjesmakers stug vol dat de dips een unieke gelegenheid boden om te kopen. Een nieuwe zwarte bladzijde in het beursboek en een verdere ontluistering van de beurs. In welke branche, behalve de voetballerij dan, kan je klanten zo lang knollen voor citroenen verkopen zonder dat ze weglopen?

Het waren gouden leugens, want wereldwijd behaalden effectenbemiddelaars en handelaren topwinsten (en eindejaarsuitkeringen) door de reusachtige omzetten en ongekend wilde koersfluctuaties. De een zijn dood is de ander zijn brood. Hoe moet het nu verder?

Kan je vermogensbeheerders, beleggingsadviseurs en -analisten, en verkopers van beursproducten en hypotheekconstructies nog vertrouwen? Nee, maar dat kon je toch al niet. Maar nu gaan bij veel mensen de ogen open, omdat ze het in hun portemonnee voelen. Hoewel?

Opvallend veel lezers staan op het punt om een hogere hypotheek dan nodig, of een tweede hypotheek, te sluiten en het overschot in aandelen te stoppen. Rechtstreeks of via een verzekering. Beleggen met geleend geld door vooral goedgelovige mensen, die het verschil tussen aandelen en obligaties niet eens kennen. Het lijkt een moeilijke te bestrijden virus.

Hun bemiddelaars beloven plechtig dat op den duur het rendement op aandelen de netto betaalde hypotheekrente zal overtreffen. Alleen vertellen ze er meestal niet bij waarin je moet beleggen. Wel mag je zelf kiezen uit een assortiment aan beleggingsfondsen. Maar wie kan dat? Zo komen lezers wel eens met bizarre, zelf bedachte, nutteloze combinaties van beleggingsfondsen. Daardoor blijft hun beleggingsrendement achter bij de schuldrente.

Een andere leugen om mensen over te halen tot lenend beleggen is deze. Je stelt tegenover een netto (hypotheek)rente van bijvoorbeeld 4 procent, een gemiddeld rendement van netto 8 procent per jaar. Die twee percentages trek je als verkoper van elkaar af en je zegt tegen je klant: u verdient met lenen 4 procent schoon per jaar. Maar dat is de werkelijkheid niet.

Die rente moet je periodiek betalen, maar het gemiddelde beleggingsrendement verzilver je niet periodiek. Hét gemiddelde bestaat helemaal niet. Dat is een cijfer dat je pas achteraf kan berekenen. Bijvoorbeeld door over een periode van tien jaar de totale koerswinst of -verlies, plus alle dividenden, te delen door tien om zo een jaarcijfer te bepalen.

De hele koerswinst kan bijvoorbeeld pas in jaar negen en tien worden behaald, waardoor de eerste acht jaren niets opleveren, of zelfs verlieslatend zijn. Moet je, of wil je, net in die acht jaar je hypotheek (ten dele) aflossen, dan loop je het beloofde rendementsvoordeel mis. De percentagevergelijking gaat mank.

Er is ook goed nieuws voor het komende jaar. De koersen blijven fluctueren door de tmt-krach, het geschonden vertrouwen in adviseurs en de afnemende groei in de VS. Wat niet weg neemt, dat het nieuwe jaar toch met hogere koersen kan beginnen, want het beursgeld moet rollen. Dus volop kansen voor actieve, korte termijn beleggers. En voor lange termijn beleggers die goedkoop hun portefeuille willen aanvullen en de tijd hebben. Op welke vijf paarden kunnen zij wedden?

KPN en Getronics, vanwege die reusachtige daling in 2000. Alle verkopers hebben hun onlusten inmiddels kunnen botvieren. Er lijken alleen nog maar kopers over. De Corus Group (waaronder Hoogovens), herstelt langzaam. DSM, stil water met diepe grond. En als vijfde Randstad, langzaam herstellend van de klap. Niemand hoeft zich te vervelen.

Adriaan Hiele (hiele@nrc.nl) beantwoordt vragen van lezers op www.nrc.nl/Economie)

    • Adriaan Hiele