Alles gaat nog steeds fout met de WAO

Het vertrouwen dat het met de huidige WAO nog goedkomt verkeert op een dieptepunt. Het jaar 2001 wordt cruciaal voor het `laatste sociaal-economische probleem van het land'.

De uitspraken over de WAO van de voorman van de metaalbedrijven, Arie Kraaijeveld, van vorige week waren misschien nog wel het meest veelzeggend. ,,Bij de entree in de WAO is het mis, met de uitvoering is het mis en met de reïntegratie is het mis.'' Het is tekenend voor het vertrouwen dat er nog bestaat in de huidige Wet op de Arbeidsongeschiktheid.

Kraaijevelds organisatie, FME-CWM, had nog maar eens een keer een initiatief genomen om driehonderd WAO'ers aan de slag te helpen, maar veel vertrouwen had Kraaijeveld er niet in. ,,We gaan het nu met een commerciële partij proberen. Wat mij betreft de laatste keer.'' En als het experiment niet zou slagen, zo voegde hij er aan toe, dan had hij een goed argument in handen dat het allemaal anders moet in de WAO.

Een jaar geleden zette een ingrijpend plan voor de WW en WAO het poldermodel even zwaar onder druk. In de eerste weken van 2000 werd de ruzie tussen kabinet en sociale partners bijgelegd. Sindsdien zorgde de voortdurende stijging van het aantal WAO'ers voor veel maatschappelijke en politieke opwinding.

Met name tussen VVD en PvdA, die het op dit terrein nog nooit goed met elkaar konden vinden. Een oplossing voor `het laatste sociaal-economische probleem' kwam dit jaar niet in zicht. Het jaar 2001 kan wèl eens een cruciaal jaar worden.

Met de uitvoering van de WAO - en die van de WW - wordt al alles anders. Daarvoor is het ingrijpende plan Structuur Uitvoering Werk en Inkomen (SUWI) aangenomen. Na de toezegging van het kabinet dat de sociale partners een zwaarwegende adviesfunctie zouden krijgen ging het plan moeiteloos door de Tweede Kamer. Sindsdien hebben uitkeringsgerechtigden, werklozen en arbeidsongeschikten nog maar weinig gemerkt van de aanstaande verbeteringen in de sociale zekerheid. Of het moeten de televisiespotjes zijn van Kliq, de tak van Arbeidsvoorziening die per 1 april 2001 op eigen benen moet staan. Staatssecretaris Hoogervorst (Sociale Zaken) verzekerde de Tweede Kamer onlangs dat het met de uitvoering van SUWI goed loopt.

Bedoeling is dat de al jaren logge en moeizame uitvoering van sociale verzekeringen ingrijpend gaat verbeteren. De vijf uitvoeringsinstellingen worden omgevormd tot één uitkeringsfabriek, het Uitvoeringsorgaan Werknemersverzekeringen. De reïntegratie van zieke en arbeidsongeschikte werknemers en werklozen zal worden overgelaten aan de markt.

Daarvoor zijn dit jaar de eerste schreden gezet. Alle vijf uitvoeringsinstellingen hebben dit jaar `kavels' met WW'ers en WAO'ers `geveild'. Er hadden meteen al honderden bedrijven belangstelling, want de reïntegratiemarkt is een aantrekkelijke markt waar zeker anderhalf miljard gulden te verdelen zal zijn. De reïntegratie van een zieke werknemer of werkloze levert een bedrijf gemiddeld 8.000 gulden op, meestal subsidiegeld.

Reïntegratiebedrijven, waaronder bedrijven als Argonaut, Alexander Calder en Randstad, haalden via de eerste aanbestedingsprocedure de opdrachten binnen om 90.000 werklozen en arbeidsongeschikten in 2001 aan het werk te helpen. Het was volgens voorzitter Ella Vogelaar van de nieuwe brancheorganisatie Borea een te bureaucratische procedure. ,,Maar wat wil je. Het zijn ook enorme bureaucratische instanties die deze aanbesteding hebben georganiseerd'', zegt de voormalige vakbondsbestuurder.

Of het betekent dat het aantal WAO'ers (inmiddels ruim 930.000) met 90.000 zal teruglopen lijkt uitgesloten. Sommige reïntegratiebedrijven beloven zogenoemde plaatsingspercentages van zeventig procent maar dat is gezien de eis die het Landelijk Instituut Sociale Verzekeringen had opgesteld (35 procent) aan de hoge kant. Vogelaar heeft er wel goede verwachtingen van. ,,Het draaipunt wordt de intensieve begeleiding. Ik verwacht dat één consulent 35 mensen gaat begeleiden. Nu is dat één op een paar honderd mensen.''

Met name bij de FNV bestaat grote vrees dat de private reïntegratiemarkt niet leidt tot een betere begeleiding van werklozen en arbeidsongeschikten. FNV-bestuurder Agnes Jongerius zei beducht te zijn voor deskundige bedrijven die snel geld denken te verdienen. ,,Wat gebeurt er straks met de 50-jarige werkloze of de moeilijk bemiddelbare arbeidsgehandicapte? Dat is allemaal nog erg ongewis'', aldus Jongerius. De brancheverenging Borea onderschrijft deze kritiek en werkt daarom aan ,,een certificeringssysteem met kwaliteitseisen''. ,,Je werkt toch met kwetsbare mensen. Het is belangrijk dat wordt vastgelegd hoe men met hen omgaat, hoe de dienstverlening wordt georganiseerd en dat ze ergens met klachten terecht kunnen'', zegt voorzitter Vogelaar.

Maar om de grote WAO-instroom echt te keren is meer nodig dan een verbeterde uitvoering of een private reïntegratiemarkt. Daar zijn politiek, werkgevers en vakbonden het wel over eens. Eén van de eerste beleidsdaden van minister Vermeend (Sociale Zaken), die in maart dit jaar Klaas de Vries op deze post opvolgde, was de instelling van een commissie van wijzen, onder leiding van CDA'er J. Donner.

De verwachtingen zijn hooggespannen. Bij elke discussie over de WAO verwijzen politici naar de commissie-Donner. Steeds duidelijker wordt dat een plan van de vakbond CNV een belangrijke rol gaat spelen, gezien de grote waardering die hierover te horen valt. Het CNV pleit voor een opsplitsing van de WAO. Wie echt niet meer kan werken, komt in een `WAO-nieuwe stijl'. De langdurig arbeidsongeschikten krijgen een vijf procent hogere uitkering dan nu, namelijk 75 procent van hun laatst verdiende loon. Zieke werknemers die nog wel kans hebben op werk komen in een nieuwe `Wet op Werkhervatting en Inkomen'. Zij komen zo van het stigma van WAO'er af.

In het voorjaar komt de commissie-Donner met een `zwaarwegend' advies, dat de politieke partijen kunnen gebruiken bij het schrijven van hun verkiezingsprogramma's. Dan zal de toekomst van de WAO zich aftekenen.

    • Herman Staal