Zussen Van Eck `redden' Kernhem

Twee zussen in Ede hebben na jaren protest de bouw van duizenden woningen op landgoed Kernhem weten te stil te leggen.

De eerste dreigementen zijn binnen. ,,Vuile linkse trutten, jullie pakken mijn huis af'', klonk het door de telefoon van Hiltje en Nienke van Eck. Dat was kort nadat de Raad van State vorige week zijn goedkeuring had onthouden aan het bestemmingsplan van de gemeente Ede, dat voorziet in de bouw van 3.500 woningen op het landgoed Kernhem, ten noorden van de stad. De bouw ligt nu goeddeels stil. Aan de rand van het bouwterrein hebben onbekenden borden geplaatst: `Wij willen wonen!' en `De 13 fouten van weth. Ede'.

De gezusters Van Eck vrezen meer geweld. Ze begonnen zes jaar geleden vanuit hun huis Pomona, aan de rand van het natuurgebied Kernhem, met protesteren tegen de toenmalige plannen. Nienke van Eck, eigenlijk schilderes, heeft in de loop van zes jaar actievoeren in een nis van haar huiskamer een groot archief opgebouwd. De kopieermachine zoemt. De fax ratelt. De telefoon piept. De twee vrouwen, dochters van PvdA'er Van Eck die van 1946 tot 1970 gedeputeerde van de provincie Gelderland was, werden bijgestaan door milieuadvocaat Frank Scheffer van Rechtshulp Nederland. ,,Het is gegaan zoals ik voorspeld heb'', zegt Scheffer. Volgens de Raad van State had de gemeente Ede nooit mogen bouwen zonder een wettelijk verplichte milieueffectrapportage te hebben opgesteld of daarvan een ontheffing te hebben gevraagd.

Hiltje van Eck: ,,Men heeft jarenlang gedacht dat wij twee argeloze meisjes waren die nergens verstand van hadden. Het is ongelooflijk hoe de gemeente ons heeft voorgelogen.'' Nienke van Eck: ,,Ik geloof niets meer.'' Advocaat Frank Scheffer: ,,Ik ken weinig gemeenten die het zo bont maken.'' Hiltje van Eck: ,,Er is geen inspraak in Nederland. Bij de provincie zijn we voortdurend niet-ontvankelijk verklaard met allerlei ondeugdelijke argumenten.''

De bezwaren tegen de wijk komen van de Stichting Natuurbehoud Doesburgerbuurt en de Vereniging Behoud Kernhem/Doesburg. De milieugroepen zijn tegen het volbouwen van de Gelderse Vallei, en zeker het landgoed Kernhem, inclusief de monumentale Doesburger graanmolen. De eigenaresse, gravin Sophie van Aldenburg Bentinck, schonk grote delen van het landgoed dertig jaar geleden aan de gemeente Ede, ,,in de verwachting en het vertrouwen'' dat het landgoed en het aangrenzende Edesche Bos ,,tot in lengte van jaren ongerept, in ieder geval onverkaveld'' zou blijven. Vijf jaar geleden schrapte de gravin na onderhandelingen met de gemeente die bepaling.

De milieugroepen schatten de winst voor Ede bij de nieuwbouwlocatie op in totaal zeventig miljoen gulden. De bouw van Kernhem past in het streven van Ede om flink te groeien. Ede, dat nu honderdduizend inwoners heeft, moet de trekker zijn van de `Zuidelijke Valleistad', een van de regionale stedelijke netwerken uit de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening.

Er wonen nog maar zes gezinnen op landgoed Kernhem. In enkele noodlokalen huist een basisschool voor een handvol kinderen. Wel staat er inmiddels een compleet woonwagenkamp, met een zware wal afgeschermd van de rest van de wereld. Advocaat Scheffer heeft onmiddellijk na de uitspraak van de Raad van State bezwaar aangetekend tegen de bouwvergunning van 221 al verkochte woningen. Voor een eerste tranche van 571 woningen is bezwaar aantekenen te laat. In een gesprek op het Edese gemeentehuis heeft wethouder Rob Spiegelenberg een ,,moreel beroep'' gedaan op de advocaat om in het belang van de kopers zijn bezwaar in te trekken. Daar voelt Scheffer weinig voor. ,,Het is niet onze schuld dat die mensen in de problemen komen. De fout ligt bij de gemeente. Laat de gemeente eindelijk eens erkennen dat ze fouten hebben gemaakt.''

De eerste bewoners van Kernhem zijn niet blij met de uitspraak van de Raad van State. ,,Catastrofaal'', zegt Metta de Bruin staande in haar splinternieuwe huis, nog net op tijd opgeleverd. ,,Ik vind het goed dat mensen zich voor het milieu inzetten, maar niet over de ruggen van mensen die hier gaan wonen.'' Echtgenoot Karel de Bruin: ,,Deze wijk is heel milieuvriendelijk opgezet. Er zijn mensen die ons hebben afgeraden om hier te gaan wonen, bijvoorbeeld omdat je hier je auto niet mag wassen voor de deur. Er is goed over nagedacht.'' Zoon Kars: ,,Je ziet hier reigers vliegen. Er lopen hazen. Waar heb je dat nog in Nederland?''

De milieuactivisten vermoeden dat de bouw ten minste een paar jaar vertraging zal oplopen. Ze hopen op afstel na een nieuwe milieueffectrapportage. PvdA-wethouder Rob Spiegelenberg, door dagblad De Gelderlander ,,de machtigste man van Ede'' genoemd, blijft ,,optimistisch'' over de kansen van Kernhem. Hij gelooft niet dat de projectontwikkelaars miljoenenclaims zullen indienen. ,,De meeste huizen zijn nog niet gebouwd. Er zijn dus hooguit wat ontwikkelingskosten gemaakt.'' Wel is er sprake van een ,,bizarre discussie'', aldus de wethouder. ,,Ik ken geen wijk in Nederland waar zoveel gedaan is aan landschapsbehoud, ecologische zonering en duurzaam bouwen als hier. Dat wij winst zullen maken op deze locatie staat voor mij vast. Maar dat is niet het uitgangspunt. Deze wijk moet voorkomen dat andere dorpen op de Veluwe gaan uitbreiden. Er is grote behoefte aan deze huizen, vooral onder inwoners van Ede.''