Selectie Musea

Landschapschilders

Uit 19de-eeuwse reizigersregisters van Beek en Ubbergen blijkt hoe populair deze Gelderse dorpen destijds geweest moeten zijn. In de herbergen logeerden ambtenaren en predikanten, zakenlui en industriëlen; de lijsten vermelden ook opvallend veel kunstenaars. Hoewel de dorpen geen echte kunstenaarskolonies hadden, is het zeker dat de schilders en tekenaars die er rond het midden van de eeuw verbleven, er kwamen om te werken. Dat blijkt uit een expositie van dorpsgezichten en landschappen in het Nijmeegse Museum Het Valkhof uit de periode tussen 1810 en 1860; het geeft een goed beeld van wat het nu precies was dat kunstenaars van heinde en verre aantrok: een gevarieerd, bijna on-Nederlands landschap, met een heuvelrug die abrupt overgaat in een uitgestrekt polderlandschap.

Heerlijke natuurtoneelen; romantische landschapschilders in Beek en Ubbergen, 1810-1860 t/m 18 febr in Museum Het Valkhof, Kelfkensbos 59, Nijmegen. Di t/m vr 10-17, za-zo 12-17u.

Iconen

Tijdens de Russische revolutie werden ze kort en klein geslagen, onder Stalin belandden ze bij duizenden op de brandstapel. Het is bijna een godswonder dat er nog zoveel oude Russische iconen over zijn. Dat komt doordat miljoenen Russen ze bezaten, van de tsaar met zijn duizenden prachtexemplaren, tot de boer met zijn eenvoudige huisicoon. Zeventig iconen uit Nederlands particulier bezit zijn te bewonderen op de tentoonstelling `Het goddelijke nabij' in het Bijbels Museum in Amsterdam. De meeste exemplaren verlaten voor het eerst de huiskamers. Samen geven ze een overzicht van de Russische icoonkunst van de 16de tot en met de 19de eeuw. Ook zijn er enkele zeldzame `voorbeeldtekeningen' te zien en wordt in een nagebootst atelier de techniek van het maken van iconen gedemonstreerd.

Het goddelijke nabij t/m 25 febr in het Bijbels Museum, Herengracht 366, Amsterdam. Ma-za 10-17u, zo en feestdagen 13-17u, 1 jan gesloten.

T/m 25 jan elke zondag 14u30 lezingen of muziek.

Gerrit Dou

Het beeld van een hypernauwkeurige fijnschilder, die op geen brede penseelstreek valt te betrappen, heeft de waardering voor Gerrit Dou (1612-1675) niet altijd goed gedaan. Hoewel hij gevierd was in zijn eigen tijd, vonden critici in de negentiende en de eerste helft van de twintigste zijn werk buitengewoon vaardig, maar ook bloedeloos zeker als het werd afgezet tegen dat van zijn leermeester Rembrandt, de held van de geniale intuïtie en de ongekunstelde emotie. Maar zelfs als in aanmerking wordt genomen dat de waardering voor Dou pas sinds een jaar of dertig weer is toegenomen, is het bijna ongelofelijk dat pas in 2000/2001 de eerste monografische Dou-expositie sinds de zeventiende eeuw wordt gehouden. En nu er in het Mauritshuis veertig van Dou's portretten, stillevens en genretafereeltjes op een rij hangen, blijkt het met die pijnlijke nauwkeurigheid ook nogal mee te vallen.

Gerrit Dou 1613-1675 t/m 25 febr in het Mauritshuis, Korte Vijverberg 8, Den Haag. Di-za 10-17u, zo 11-17u.

De voorstelling

Op uitnodiging van directeur Rudi Fuchs maakte koningin Beatrix als gastconservator een tentoonstelling van werken uit de collectie van het Stedelijk Museum in Amsterdam. Alle kunstwerken zijn door haar zelf uitgekozen en de koningin heeft de expositie zelf, in samenwerking met Fuchs, ingericht. Het werd een overzicht van naoorlogse Nederlandse kunst, met 350 werken van ruim 120 kunstenaars. De expositie geeft een tamelijk ouderwets en braaf beeld van de Nederlandse kunst. Dit komt mede doordat de koningin geen video en andere nieuwe media, geen installaties en (op een hoogst enkele uitzondering na) geen fotografie laat zien; dit zijn kunstuitingen waarmee zij weinig affiniteit heeft. Toch spreekt uit het geheel een grote betrokkenheid met de moderne Nederlandse kunst. Zij haalde werken uit de depots die we zelden of nooit te zien krijgen. Het is duidelijk dat de koningin een persoonlijke, directe band heeft met de beeldende kunst. Het museum werd ingericht als ware het haar paleis. De kamers en zalen, waarvan er een aantal door haar werden voorzien van gekleurde wanden variërend van lichtgrijs tot lavendelblauw en een donker okergeel, kregen van haar ieder een functie en karakter.

De Voorstelling, Nederlandse kunst in het Stedelijk Paleis, samengesteld door koningin Beatrix t/m 4 febr in het Stedelijk Museum, Paulus Potterstraat 13, Amsterdam. Mazo 11-17u.

Appel

Cobra-kunstenaars lieten zich vooral in de beginperiode, van 1947 tot omstreeks 1952, door kindertekeningen inspireren. Op de tentoonstelling `Het kind in Cobra' is relatief veel vroeg Cobra-werk te zien waarin een kinderlijke en kleurige figuratie overheerst. De schilders Appel, Brands en Corneille waren zo gefascineerd door de impulsieve, niet door conventies gehinderde tekentrant van het kind, dat zij hele verzamelingen van kindertekeningen aanlegden. In het werk van de Deense kunstenaars Asger Jorn en Carl-Henning Pederson was de invloed van kindertekeningen aan het begin van de oorlog al zichtbaar. De expositie in het Cobra-museum begint met een aantal echte kindertekeningen, gemaakt door leerlingen van een Amstelveense school. Hoe kleurig die tekeningen ook zijn, ze bewijzen dat het kleine zusje het helemaal niet kan.

Het kind in Cobra t/m 28 jan in het Cobra Museum voor Moderne Kunst, Sandbergplein 1-3, Amstelveen. Di-zo 11-17u.

Saenredam

In 1636 tekende Pieter Jansz. Saenredam (1597-1665) twintig weken aaneengesloten in Utrecht en in de jaren daarna werkte hij deze tekeningen van Middeleeuwse kerken uit tot schilderijen. Het Centraal Museum heeft een indrukwekkende expositie aan het Utrechtse werk gewijd, met 15 schilderijen en 40 tekeningen. Saenredam was een ambitieus kunstenaar en zijn schilderstechniek was zeer tijdrovend, zodat hij slechts anderhalf schilderij per jaar produceerde. Het kwam bij hem niet alleen aan op scherpe observatie, maar ook op beheersing van de ingewikkelde regels van het perspectief. Toch was het Saenredam, meer nog dan om proporties en ruimtelijkheid, om iets anders was te doen, namelijk om de weergave van licht. Een van de voorbeelden daarvan is De Mariaplaats en de Sint-Mariakerk: het is één wonderbaarlijke tinteling van licht.

Pieter Saenredam: schilderijen en tekeningen uit Utrecht t/m 4 febr in het Centraal Museum, Nicolaaskerkhof 10, Utrecht. Di t/m zo 11-17u.

Farao's

Een van de meest tot de verbeelding sprekende farao's uit de Egyptische geschiedenis was Amenhotep IV ofwel Achnaton. Binnen vijf jaar na zijn aantreden in 1353 v.Chr. kondigde hij in plaats van de honderden lokale en nationale goden een monotheïstische godsdienst af rond de zonnegod Aton en hij noemde zichzelf naar hem. Met zijn hof trok Achnaton van de hoofdstad Thebe naar een nieuwe, uit het niets opgetrokken stad: Achetaton. Vrouwen kregen een grotere rol in de koningscultus. Naast hemzelf liet Achnaton zijn vrouw, koningin Nefertiti, prominent afbeelden op beelden en reliëfs. Na een bewind van zeventien jaar overleed Achnaton en zijn vernieuwingen werden onder zijn zoon en troonopvolger Toetanchamon ongedaan gemaakt. Achnatons graf werd verwoest en zijn stad werd verlaten; in de 19de eeuw werden de resten van Achetaton opgegraven bij het huidige el-Amarna. De tentoonstelling `Farao's van de zon' in Leiden is een eerbetoon aan wat de `Amarnaperiode' is gaan heten (1353-1336 v.Chr.), met topstukken van de koninklijke familie, maar ook sieraden, gebruiksvoorwerpen en afbeeldingen van gewone Egyptenaren. Het initiatief voor deze operatie werd genomen door het Boston Museum of Fine Arts, dat het Rijksmuseum van Oudheden benaderde met een verzoek om bruiklenen en Leiden wist als enige Europese instelling de 220 stukken ook zelf in huis te halen.

Farao's van de zon t/m 18 febr in het Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28, Leiden. Dag 10-18 u.

En verder

Kinderen op hun mooist. Het kinderportret in de Nederlanden 1500-1700 t/m 31 dec in het Frans Halsmuseum, Groot Heiligland 62, Haarlem, ma t/m za 11-17 u., zo 12-17u; Couture Locale t/m 14 jan in het Amsterdams Historisch Museum, Kalverstraat 2. Ma t/m vr van 10-17u; za en zo van 11-17u; De Gruyter, geschiedenis van een kruideniersimperium t/m 14 jan in het Noordbrabants Museum, Verwersstraat 41, Den Bosch. Di t/m vr 10-17u, za en zo 12-17u.