Einde in zicht voor Haagse Madonna

Nieuwbouwwijken, hogesnelheidslijnen en Betuwelijn markeren het landschap. Binnensteden worden opnieuw ingericht, het platteland wordt gesaneerd. Wat gaat er op de schop in naam van de vooruitgang? Deel drie van een serie over verdwijnend Nederland.

Zal Den Haag ooit afscheid kunnen nemen van zijn bouwputten? De laatste kolos bij het Centraal Station is nog niet verrezen of er zijn alweer plannen om de eerste te slopen. De beoogde slachtoffers vormen een illuster rijtje `lelijke' buren': de witte ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie, en hun roemruchte donkere buurvrouw, de Zwarte Madonna.

Vorige week bleek een meerderheid van de Haagse gemeenteraad voorstander van het laatste voorstel van wethouder Noordanus (Stedelijke Vernieuwing) voordat hij vertrekt uit het Haagse college: ze moeten weg. Volgende maand spreekt de gemeenteraad zich definitief uit. Woningbouwvereniging Haagwonen moet De Zwarte Madonna dan verkopen en voor de driehonderd bewoners moet alternatieve woonruimte worden gevonden. De zwarte betonnen woondoos, een van de meest omstreden flatgebouwen van Nederland, is nog maar vijftien jaar oud.

,,Zonde om het te slopen'', zucht Barbara Wieland (27) op drie hoog. ,,Dat vinden we hier allemaal. We wonen hier goed, op een prachtige locatie. Ik vind het ook mooi, strak. Kijk eens naar het ritme van de ramen...'' ,,Het is minimal art'' zegt de ontwerper, architect Carel Weeber. ,,Ja, de meest uitgeklede vorm van sociale woningbouw,'' zegt Noordanus.

Geleidelijk aan is de Zwarte Madonna het kleine dametje van de buurt geworden. Terwijl de bewoners het lawaai van heipalen en betonmolens doorstonden, verrees de ene na de andere gigant – van het stadhuis (in de volksmond `het IJspaleis') tot aan de veelvormige en kleurige torens van de `Resident' en het ministerie van VROM.

Daartussen ligt de ongepoetste dame er dezer dagen weerloos bij - en ook een beetje verloren. De kleine ramen in de zwarte wand stemmen niet vrolijk en op de begane grond staat een complete winkelgalerij leeg (ook het vollopen van de bouwputten vermocht de middenstand niet te lokken). Weinig uitnodigend ook zijn de gesloten hekken, die via een betonnen helling toegang geven tot een verlaten, openbare tuin ter hoogte van de eerste etage. Die wordt opgeluisterd met beton: in de speeltuin en zelfs in dikke cirkelplateaus om de magere, nu kale bomen heen.

,,Het is een blok'', geeft bewoonster Charlotte van Zadelhoff (41) toe. ,,Maar het functioneert. Ik vind het mooi. Van buiten zo'n zwart fort en als je binnenkomt zie je al dat wit.'' Ze wijst op de balustrades, witte ringen in de lucht die de binnenplaats omsnoeren. ,,Driehonderd mensen wonen hier heel tevreden. Het is toch belachelijk zo'n gebouw te slopen?'' Hoogstens mag de tuin verbeterd worden, vinden de bewoners.

,,Natuurlijk zijn er verbeteringen nodig'', vindt Adri Duivesteijn, destijds als wethouder opdrachtgever tot de bouw en nu PvdA-vice-fractievoorzitter in de Tweede Kamer. ,,De binnenplaats is te klein, de ingangen zijn niet ruim genoeg. De architect is onzorgvuldig geweest in de uitvoering en heeft het gebouw daarmee controversiëler gemaakt dan nodig was.'' Maar slopen is ,,onzin'' vindt Duivesteijn. ,,Het is weer zo'n besluit dat over de hoofden van de bewoners wordt genomen.''

,,Ach, als ik toen meer geld had gehad...'', mijmert de architect. Tegen de sloop zal hij zelf geen actie ondernemen. ,,Ik vind het onbegrijpelijk, maar tegenhouden kan ik het toch niet.'' De wethouder: ,,Dit is de enige plek waar het niet veel te lang duurt om twee nieuwe ministeries te bouwen.'' En de bewoners? ,,Het maximaal haalbare is uitstel'', denkt Oscar Dijkhoff van de bewonerscommissie. ,,We zullen alle bezwaarprocedures gebruiken om dat te bereiken.''

Eerdere afleveringen van deze serie verschenen op 23 en 27 december.