Een politiek sprookje vol theatermagie

Neem een oud laken, beschilder het en je hebt een decor. Zo doen kinderen het als ze thuis theatertje spelen en zo doet Rieks Swarte het voor de grote zaal. En hij overdrijft het principe direct: in Zusje Harmonica gaat er een doek op en dan gaat er nog een doek op en dan nog één, en al die doeken zien eruit alsof dat wat erop gekliederd staat nog maar amper droog is.

Zusje Harmonica oogt spontaan en amateuristisch maar in wezen is deze voorstelling een geraffineerde machinerie die naar zichzelf verwijst. Steeds attendeert Swarte ons erop DAT er theater gemaakt wordt en hij verhult geenszins HOE dat theater gemaakt wordt; zijn afzien van illusionisme is een slimme ode aan de fantasie.

Waarom zou er zomaar iets uit de lucht moeten vallen? Iets dat AAN TOUWTJES uit de lucht valt is veel leuker. Waarom zou een auto zomaar weg moeten rijden? Een auto die wegGEDRAGEN wordt, omdat de wielen van bordkarton zijn, dat is wel zo grappig want het maakt de toeschouwers tot ingewijden in een wereld waarin andere dan normale wetten gelden: theaterwetten zijn de wetten van het spel.

En de wetten van het spel, die botsen met de wetten van de bittere ernst. Daarom houdt Zusje Harmonica het in haar land niet uit. Zij wil op haar harmonica spelen maar muziek is waar zij woont verboden. Muziek roept emoties op die de leiders van haar land niet kunnen gebruiken. Muziek maakt blij en blijdschap maakt sterk en kracht is gevaarlijk, zo redeneren de vertegenwoordigers van de overheid bij Rieks Swarte, en hij doste ze uit met starre hoepelrokken en griezelig puntige helmen.

Het aardige is dat goed en kwaad in dit politieke sprookje niet muurvast liggen. Ook soldaten krijg je met muziek aan het dansen, althans, dat lukt Zusje Harmonica. Haar harmonica heeft de keuren van de regenboog; als een waaier gaat hij open en ook de harten van de mensen gaan open zodra de kleurklankbetovering begint te werken. Alle theatermagie spant op zulke momenten samen. Lichtontwerper Hugo Moens laat warme roden en gelen op zaal en bühne los; poppenspeelster Jitka Lejdarova beweegt de ledematen van de door Marc Maillard gemaakte stoffen speelgoedwezens; en componiste Fay Lovski bespeelt met haar band niet alleen de accordeon maar ook een feeëriek instrumentje als de theremin.

De jonge actrice Inge Paulussen houdt zich in die geweldige machine stevig staande. Haar Zusje Harmonica is een kattig meisje met vlechtjes, een eigenwijsje dat de avonturen tijdens de vlucht uit haar naargeestige land met soevereine bravoure het hoofd biedt. Een oudere zus vlucht met Zusje Harmonica mee, maar Margien Van Doesen acteert minder pittig dan het blèrende poppenkind dat zij in haar armen houdt.

Kleine Sofie en Lange Wapper, een van die andere familievoorstellingen van Rieks Swarte, ging over een kind dat theater nodig had om te kunnen sterven.

Zusje Harmonica, een co-regie met Javier López Piñon, gaat over kinderen die muziek nodig hebben om te kunnen leven. Beide teksten zijn van Els Pelgrom. En beide producties bezingen de noodzaak van kunst.

Voorstelling: Zusje Harmonica door HETPALEIS. Tekst: Els Pelgrom. Regie: Rieks Swarte en Javier López Piñon. Decor: Rieks Swarte. Spel: Ali Cifteçi, Inge Paulussen, Rita Wouters e.a.

Gezien: 27/12 HETPALEIS, Antwerpen. Daar t/m 14/1. Tournee t/m 1/3. Inl. 0032-32028360/ www.hetpaleis.kjt.be.