Boeken met groot schootgevoel

Heel stil, mooi en geleidelijk is heit overleden'', schrijft zoon Jelle Troelstra in 1930 aan zijn ,,lieve oude memmie'', Sjoukje Bokma de Boer. De dichter/staatsman Pieter Jelles Troelstra (1860-1930) was ,,zonder enig lijden'', gestorven, verzekert Jelle zijn moeder. ,,Ik heb hem in gedachten mems groeten overgebracht.'' Bokma de Boer was toen al 23 jaar van Troelstra gescheiden, maar veel socialisten zagen haar als de echte `mevrouw Troelstra', die haar man had bijgestaan in zijn pioniersstrijd voor de socialistische beweging.

De brief van Jelle aan zijn moeder is te zien op de expositie `De koffer van Nynke, nalatenschap en overlevering van kinderboekenschrijfster Nynke fan Hichtum', pseudoniem van Sjoukje Troelstra-Bokma de Boer (1860-1939) in het Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum in Leeuwarden. Op de tentoonstelling is de inhoud uitgestald van de koffer waarin de schrijfster haar brieven, contracten met diverse uitgevers en handschriften bewaarde. Verder zijn er foto's en tekeningen te zien.

Nynke van Hichtum was in haar tijd een autoriteit op het gebied van de kinderliteratuur. Ze schreef niet alleen populaire kinderboeken, maar vertaalde en bewerkte ook sprookjes en sagen uit het Engels en Duits. In een goed kinderboek, zo schreef ze in 1903, moest ,,het warme, liefdevolle hart'' van de auteur kloppen, de inhoud moest `boeiend' maar `niet prikkelend' zijn en ,,de stijl vloeiend en los, de woordkeus eenvoudig en sober''. Het geheel moest niet alleen voor kinderen begrijpelijk zijn, maar ook volwassenen boeien.

Ze kon goed rondkomen van de royalties van haar boeken. Van Hichtum bezat vijftien oorspronkelijke titels en ruim honderd titels van boeken die ze had bewerkt, samengesteld of vertaald. In 1929 vertaalde ze `Winnie the Pooh', een jaar na het verschijnen van het later tijdloos gebleken kinderboek. Voor de eerste oplage van 2.000 exemplaren vroeg ze uitgever Nijgh en Van Ditmar 250 gulden. De uitgever vond dit ,,op zichzelf niet te hoog, maar toch drukt het wel zeer zwaar op dit kleine boekje''. Of ze met 200 gulden akkoord wilde gaan. Ter compensatie krijgt ze voor elke, volgende druk van 1.000 exemplaren vijftig gulden.

Sjoukje Bokma de Boer was de jongste in een domineesgezin van vijf meisjes. Als kind genoot ze van de verhalen die vooral huishoudster Tryntsje haar en haar zusjes vertelde. Haar pseudoniem is een hommage aan deze `Alde Nynke'. Toen ze in 1885 Pieter Jelles ontmoette op een studentenbal in Groningen bleek de jonge dichter haar liefde voor de literatuur te delen. Pieter Jelles stimuleerde zijn verloofde om te gaan schrijven en in 1887 verscheen haar eerste boekje `Teltsjes yn skimerjoun' (Verhaaltjes in de schemering), een bewerking van Duitse sprookjes van Leander.

Na haar huwelijk met Troelstra vulde ze op zijn verzoek de kinderrubriek van zijn Friese familietijdschrift For Hûs en Hiem (Voor Huis en Erf). Na de geboorte van hun kinderen Dieuwke en Jelle kampte Nynke met een slechte gezondheid, waardoor ze steeds minder in staat was haar man te steunen op diens propagandatochten voor de SDAP.

Tussen 1897 en 1901 schreef Nynke vijf (Nederlandstalige) boeken, drie over kafferkinderen en twee over eskimo's. Ze wilde dat kinderen een beter beeld kregen van andere culturen. Het stond Nynke helemaal niet aan wat haar kinderen op school horen over `wilden en heidenen', vertelt Tineke Steenmeijer, directeur van het museum. ,,Nynke las boeken van zendelingen, bestudeerde landen en volken. Dankzij haar grondige documentatie wist ze een voor die tijd objectief beeld te geven van andere volkeren.''

Het bekendste boek van Nynke fan Hichtum is ongetwijfeld `Afkes Tiental' (1903), waarin ze het dagelijks leven beschrijft van een Fries arbeidersgezin in Wergea. Ze kreeg lovende reacties, ook van arbeiders, die in het boek veel herkenden van hun eigen leven. Het boek, dat aan zijn 58ste druk toe is, werd vertaald in het Fries, Japans, Engels, Esperanto en Zweeds. Ook Troelstra is geïmponeerd door het succes van Afkes Tiental. ,,Hoe lap je hem dat toch?'' vraagt hij haar. ,,Jij zit hier thuis, komt nooit bij de mensen en hoeft je pen maar op papier te zetten om de arbeiders er toe te brengen, nu juist dat te doen, waar ze allemaal een broertje dood aan hebben: schrijven.''

`De koffer van Nynke' tot 27 apr in het Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum,

Grote Kerkstraat 212, Leeuwarden. Tel 058-2120834

ma t/m vr 9-12u30 en 13u30-17u

Internet www.flmd.nl