`Geld maakt dit verlies niet goed'

Nieuwbouwwijken, hogesnelheidslijnen en Betuwelijn markeren het landschap. Binnensteden worden opnieuw ingericht, het platteland wordt gesaneerd. Wat gaat er op de schop in naam van de vooruitgang? Deel twee van een serie over verdwijnend Nederland.

Fier lijkt de ruim 140 jaar oude Friese kop-hals-romp-boerderij aan de Hoarnestreek in Harlingen nog naar de zeedijk te blikken. Maar het is schijn: kort nadat deze foto werd genomen viel ,,Bolta State'' onder de slopershamer. Waar eens aardappelen, bieten, uien en graan werden verbouwd, zal binnenkort een zeehaven liggen. De gemeente Harlingen breidt zijn huidige industriehaven met vijftig hectare uit en de ,,pleats'' moest verdwijnen.

Een paar honderd meter van Bolta State tekenen de hijskranen van Frisian Shipyard Welgelegen en de contouren van zoutfabriek Frisia de horizon. Boer Jacob Bijlsma (75), blauwe overall, pet op, staat op een stukje weiland waar nog een paar schapen grazen. ,,Hartstikke jammer'', vindt hij het dat zijn boerderij weg moet. ,,Al in de vijftiende eeuw stond er een boerderij op deze plek. Dat kun je zien op landkaarten.'' Relativerend: ,,Ach, het leven is niet alijd gemakkelijk, maar daar word je taai van. Het beste is om gewoon door te gaan met ademhalen.''

Bijlsma werd op de boerderij geboren en boerde er ruim 45 jaar. Zeven jaar geleden nam zijn zoon het bedrijf over. Kort daarop begonnen de onderhandelingen met de gemeente Harlingen. De 45 hectare bouwland van de Bijlsma's waren nodig voor de havenuitbreiding.

Havenstad Harlingen, `Frieslands poort naar de wereld', werd 25 jaar geleden opgestuwd in de vaart der volkeren, toen een industriehaven werd aangelegd. Ook toen heeft de gemeente al enkele hectares van hem ,,afgepakt'', zegt Bijlsma. Vijf jaar geleden hoorde hij de toenmalige burgemeester zeggen dat de bestaande haven met vijftig hectare zou worden vergroot. ,,Vreemd, wij wisten van niks.'' Er volgde een slepende juridische procedure tegen de gemeente. Bijlsma wil niet ,,klagen'' over de uiteindelijke afkoopsom. ,,Maar geld maakt dit verlies niet goed.''

De nieuwe industriehaven moet tussen de 600 en 800 arbeidsplaatsen opleveren. De gemeente verwacht dat hij zand-, kalk- en grindverwerkers aan zal trekken, maar ook viskwekers die zout water nodig hebben en toeleveranciers voor de scheepvaartindustrie. Binnen enkele maanden gaat de schop in de grond.

Bijlsma ziet er weinig heil in. ,,De vaargeul slibt dicht en moet constant worden uitgebaggerd. Dat lijkt me een barrière.''

Zijn zoon verliet Bolta State anderhalf jaar geleden en kocht een boerderij in Firdgum. Bijlsma: ,,Hij moet daar nog wennen. Hier was hij de vruchtbare kleigrond gewend en kende hij elk hoekje van het land.'' Zelf is hij enkele jaren geleden van Harlingen naar het nabijgelegen Franeker verhuisd, waar hij zich als oud-akkerbouwer meer thuisvoelt. ,,Als ik in Harlingen Fries spreek, vragen ze me: `Wat zegt u?' In Franeker kan ik nog met klompen aan over straat lopen, zonder dat ik raar wordaangekeken.''

De eerste aflevering van deze serie verscheen op 23 december.