Oliebollenland

Misschien is het begonnen op 6 mei 1937, toen om zes uur 'smiddags op de luchthaven Lakehurst bij New York de reusachtige zeppelin `de Hindenburg' veranderde in een zee van vlammen. De ondergang werd gefotografeerd en gefilmd, natuurlijk. U zult het misschien niet geloven, maar ook toen had je al uitstekende apparatuur, ook voor de amateur. De camera's van het merk Pathé, negen millimeter met perforatie in het midden, zijn al tientallen jaren geleden obsolete geworden, en er is geen projector meer te vinden waarop ze kunnen worden afgedraaid. Hetzelfde gebeurt binnenkort met alles wat u op uw diskette in een van de programma's WordPerfect hebt opgeslagen, als u niet oppast. Gooi nooit een computer met obsolete voorzieningen weg.

De ramp met de Hindenburg heeft een overvloed aan beeldmateriaal opgeleverd, en dan is er één geluidsband: van de verslaggever die al rapporterend in snikken uitbarst. Dit is het authentiekste document dat van de ramp bewaard is gebleven. Des te opmerkelijker omdat we hier met een beroepskracht te maken hebben – iemand van wie je zou verwachten dat hij, gestaald in het vak, zijn gevoelens zou kunnen beheersen.

Sindsdien zijn de professionals steeds beter geworden, waarmee de weergave van de authenticiteit verder werd toebedeeld aan de amateurs. De profi's deden hun best het zo authentiek mogelijk te maken en zelden lukte het. De amateurs slaagden onopzettelijk, terwijl ze in hun opwinding de voorschriften van de gebruiksaanwijzing vergaten. Toen kwam de handige videocamera, goedkoop, en de liefhebber die de som niet ineens kon betalen, kocht het wondermachientje op afbetaling. Documentairemakers gingen steunen op het materiaal dat door amateurs was gemaakt. Een mooi voorbeeld vind ik Videogramme einer Revolution over de Roemeense revolutie die Ceaucescu zijn betrekking en zijn leven kostte. In deze film zie je een beroepskracht, die zijn uiterste best doet op de authenticiteit, daarvoor levensgevaarlijke scènes zelfs laat herhalen. En terwijl hij daarmee bezig is, wordt hij met een videocamera gefilmd door een amateur.

De videocamera werd gemeengoed. En het publiek ging hogere eisen stellen aan de authenticiteit. Schokkende beelden wilde het zien. Reality tv. De prijzen van het authentieke amateur-beeldmateriaal stegen. Voor de `Zapruder tape' van de moord op John Kennedy heeft de familie fortuinen geïncasseerd. Vorig jaar is het voor 16 miljoen dollar aan de Amerikaanse regering verkocht. De Zapruders hadden 30 miljoen gevraagd, maar na arbitrage bleken ze met iets meer dan de helft tevreden te zijn. De beste authentieke beelden van 2000 zijn waarschijnlijk die van de neerstortende Concorde, gemaakt door een Japanner die toevallig in de auto langs kwam.

Hieruit mag blijken dat zich in de business van het beeld nieuwe verhoudingen hebben gevestigd. Het gaat om de betrapping van het sensationeel-onverwachte. Nu hebben we het populaire programma Barend & Van Dorp. Daar is publiek bij. Barend heeft onlangs iets gezegd over een clubje doodgoeie jongens, geheelonthouders, beschermers van jonge meisjes. Dit is de jongelui in het verkeerde keelgat geschoten. Dik Trom en zijn vrienden komen verhaal halen. Excuus, of ik verbouw je! Ze demonstreren de geïncrimineerde heel even hoe ze dat serieus zouden aanpakken. Een voorproefje. Hij doet wat hem wordt gevraagd, maakt zijn excuus en laat de volgende dag het miljoenenpubliek zwijgend zijn blauwe oog zien.

Dat noem ik geen reality TV. In het gebouw zullen zeker een stuk of wat professionele mensen met camera's zijn geweest (filmen uit de schouder), en iemand in het publiek met een video. En waar bleef Pieter Storms? Had misdaadverslaggever Peter R. de Vries geen dienst? Hoe we het ook wenden of keren, hier zijn een paar schokkende beelden aan onze neus voorbij gegaan. Misschien komt minister van Justitie Korthals nog voor de televisie; `Het kan niet zo zijn dat Frits Barend een duw krijgt die hem een blauw oog bezorgt.'

Intussen vraagt de toestand aan het oliebollenfront de aandacht. Het Algemeen Dagblad houdt ieder jaar zijn oliebollentest. Een paar bakkers `kwamen er uiterst ongunstig van af'. Hun product werd als `verkoold' aangemerkt. (Ik citeer het AD van gisteren). Wat doe je dan: verhaal halen. De journalist vertelt zijn ervaringen: `Ze riepen dat ik 2001 niet zou halen en maakten een snijdend gebaar over hun keel.' Tot het begin van een verbouwing is het, op het ogenblik dat ik dit schrijf, nog niet gekomen. Storms en De Vries hadden elders in het land de handen vol.

Voor de journalistiek wordt het survivallen met de feestdagen. Het zijn onzekere tijden in het poldermodel.