GELUKKIG IS ZE VAN STAALPLAAT

Hockey, cricket, softbal, voetbal — geef haar een bal en ze jongleert erop los. Sporten wil ze, sporten zal ze. Maar sinds haar komst in Nederland liep Saray Lago de los Arcos (25) vaker dan haar lief was met haar hoofd tegen de muur. Voor de tweede keer binnen een jaar staat het grillige en onbegrepen hockeytalent uit Cuba buitenspel. ,,Ik zet mijn principes niet opzij.''

Goed, zegt ze, één voorbeeld dan. ,,Twee dagen voor het begin van de competitie krijg ik een fax van de hockeybond. Met de mededeling dat ik niet mag spelen, omdat mijn contributie nog niet betaald zou zijn.'' Na een korte pauze: ,,Dat zegt genoeg. Of niet soms?'' Vloeiend Nederlands spreekt Saray Lago de los Arcos inmiddels, maar veel zin om die retorische vraag te beantwoorden heeft de Cubaanse niet. Mag het even? ,,Ik heb mijn buik zo langzamerhand een beetje vol van alles wat er is gebeurd.''

Vaker dan haar lief was, liep Lago de los Arcos de afgelopen twee jaar met haar hoofd tegen de muur. Veel woorden wil ze daarom niet meer vuil maken aan wat ze als tegenwerking beschouwt. Alles is al gezegd en bovendien: praten over haar diepste gevoelens doet Lago de los Arcos liever niet, zo erkende ze een paar maanden geleden al in een van haar spaarzaam openhartige buien. ,,Dat ben ik niet gewend. In Cuba geldt: wie problemen heeft, die lost ze op. Het heeft ook geen zin om te klagen, want niemand luistert. Cubanen hebben wel wat anders aan hun hoofd.''

Trots en eigenwijs is ze, op het koppige af. Ze kan én wil het niet ontkennen. ,,Maar is dat zo verkeerd? Ik heb mijn principes en die zet ik niet opzij omdat dat anderen toevallig beter uitkomt. Liever één goede vriend dan honderd kennissen, zeg ik altijd maar.''

Sport is voor Lago de los Arcos niet zomaar sport, een probaat middel om de conditie op peil te houden of verloren uren op te vullen. Sport overstijgt de dagelijkse realiteit. Sport is het leven. ,,Op het veld kan ik mezelf zijn, daar kan ik presteren en genieten. Daar hoef ik niet na te denken over de problemen van alledag. Wat er ook gebeurt, ik vind het allemaal best zolang ze mij op het veld maar m'n gang laten gaan.''

Hockey, cricket, softbal, voetbal – het is haar om het even. Geef haar een bal en Lago de los Arcos jongleert erop los. Sporten wil ze, sporten zal ze. Ook al vindt ze in Nederland tot dusverre meer tegen- dan medestanders op haar pad. Wat te denken bijvoorbeeld van de trainer-coach van de Pirates, een softbalclub uit Amsterdam die uitkomt in de hoogste afdeling van de Nederlandse competitie? ,,Hij was enthousiast na een proeftraining. Ik mocht blijven als ik wilde, maar dan moest ik wel stoppen met hockey. Wat nou moeten? Ik moet niets. Wat wil die man? Wat is dat voor mentaliteit?''

In Haarlem, bij hoofdklasser TYBB, was het niet veel beter. Weer bleek de coach onder de indruk van haar kwaliteiten, weer kreeg de ex-softbalinternational uit Santiago de las Vegas de deksel op haar neus. ,,Hij wilde mij er dolgraag bij hebben, maar zat met een probleem, zei hij. Als ik erbij zou komen, zou iemand op de bank moeten zitten en dat zouden de meiden niet pikken. Ik kon dus maar beter gaan. Nou, ik wilde al niet eens meer. Die mensen denken dat ze met sport bezig zijn, maar dat is niet zo. Sport gaat om winnen, om presteren, niet om het biertje na afloop. Ik ben gewend: je bent goed, je presteert, dus je doet mee. In Nederland werkt dat zo dus niet. Ik begrijp dat niet. Waarom willen Nederlanders niet winnen?''

Nee, de Nederlandse mentaliteit is niet de hare, constateert ze en in haar stem klinkt verbittering door. Nog een voorbeeld, als (inmiddels (ex-)lid van de hockeyclub Rotterdam: ,,Het doel van Rotterdam was een plaats bij de beste vier en dus deelname aan de play-offs. Ik vond dat vreemd, want het betekent dat je van tevoren met elkaar afspreekt dat er drie ploegen hoger mogen eindigen. Met andere woorden: we mochten verliezen van Den Bosch, Amsterdam en Kampong. Als je dat van tevoren met elkaar bespreekt, is de kans groot dat het ook gebeurt. Het doel zou moeten zijn: we worden kampioen, we gaan er keihard tegenaan en aan het eind van het seizoen krijgen we waar we recht op hebben. Maar geef jezelf niet vooraf gewonnen, omdat de concurrentie sterker is of lijkt.''

Maar heeft ze zich wel voldoende aangepast? Heeft ze niet te snel het bijltje erbij neergegooid? Het zijn vragen die lichte irritatie bij haar oproepen. ,,Ik doe mijn best, maar ik heb mijn principes. Die geef ik niet op. Ik doe het goed of ik doe het niet. De afgelopen twee jaar heb ik mij voldoende aangepast. Ik heb de taal geleerd, ik ben gaan studeren en verdien nu zelf mijn geld. Een jaar lang heb ik me kapot gewerkt voor Rotterdam. Eens houdt het op. Wat moet ik nog meer doen? Meegaan met een sportcultuur waarin winnen niet belangrijk wordt gevonden? Dat weiger ik. Dat gaat tegen mijn karakter in.''

Toch was de prijs hoog. Omdat ze zich niet tijdig liet overschrijven naar een andere club, stond Lago de los Arcos bijna het gehele seizoen werkloos langs de zijlijn. Meetrainen kon ze weliswaar bij Pinoké. Maar competitie spelen voor de Amsterdamse hoofdklasser die haar na de breuk met Rotterdam in de armen sloot, kon ze vergeten. ,,Misschien vind ik dat nog wel het ergste van alles, dat ik niet mocht spelen. Trainen is ook leuk, maar toch gaat niets boven een wedstrijd.''

Dit seizoen leek alles anders, met de nadruk op leek. Want het seizoen was nog geen twee speelronden oud of het eigenzinnige talent, in beide duels overigens goed voor een doelpunt, hield het opnieuw voor gezien. Officieel omdat ze last had van een blessure, officieus omdat ze zich niet langer kon verenigen met het beleid van trainer-coach Marjolein Bianchi. Die zou haar afspraken niet zijn nagekomen. Naar eigen zeggen had Lago de los Arcos daarop geen andere keuze dan Pinoké de rug toe te keren. Meer wil ze niet kwijt over de tweede breuk op rij. ,,Trek zelf je conclusies maar'', bast ze door de telefoon.

Haar echtgenoot en voormalig hockeybondscoach van Cuba, Benjamin de Leeuw, is aanmerkelijk spraakzamer. Zijn visie: ,,Saray wil gewoon lekker sporten, punt uit. Geen gezeik aan haar hoofd van allerlei doorgedraaide coaches die haar zonodig in een strak keurslijf willen persen. Saray laat zich niet manipuleren door een controlfreak die haar het plezier wil ontnemen. Dat staat ze niet toe, en gelijk heeft ze.''

Haar lotgevallen hebben De Leeuw, afgelopen seizoen actief als troubleshooter bij de Franse hockeyclub Amiéns, gesterkt in zijn overtuiging: aan een topsportklimaat ontbreekt het in Nederland, wat iedereen ook zegt of wil doen geloven. ,,Om de doodeenvoudige reden dat het hier wemelt van de mensen die talenten voortdurend lastig vallen en tot compromissen dwingen. Dat werkt niet, want succes is per definitie geen compromis. Vraag dat maar aan Inge de Bruijn en Leontien van Moorsel. Talenten zijn van nature kwetsbaar en dienen beschermd te worden. In Nederland gebeurt helaas het omgekeerde.''

En toch: als Lago de los Arcos wat vaker naar hem zou luisteren, zou ze minder brokken maken, vermoedt De Leeuw. Maar zijn echtgenote vaart haar eigen koers. De Leeuw weet wel waarom, en laat haar daarom begaan. ,,Saray dopt haar eigen boontjes, dat is ze van jongsaf aan gewend. Vergeet niet dat ze uit een land komt waar de bewegingsvrijheid minimaal is. Het sportveld is in feite de enige plek waar Cubanen met rust worden gelaten. Dat verklaart voor een belangrijk deel ook de ongekende sportieve successen van het land. Sport is heilig voor een Cubaan, sport is een eer. Op het sportveld beleven ze hun vrijheid. Als je die vervolgens aan banden gaat leggen, tast je hun zelfrespect aan en dan beginnen de problemen.''

De Leeuw weet waarover hij praat. Zeven jaar geleden bezocht de 37-jarige mede-eigenaar van een juridisch koeriersbedrijf Cuba voor het eerst. De Leeuw, naar eigen zeggen ,,een idealist met een avontuurlijke inslag'', begon als toerist en eindigde als bondscoach. Want voor hij het goed en wel besefte, werd hij aangesteld als de eerste westerse bondscoach in een communistisch land. Na vier jaar, waarin hij zowel de nationale mannen- als vrouwenploeg onder zijn hoede had, was het avontuur voorbij. Cuba's enige kunstgrasveld bleek tot op de laatste vezel versleten. Geld voor een nieuwe mat was niet voorhanden in het straatarme land.

,,Doodzonde'', treurt De Leeuw. ,,Ik heb geprobeerd de zaadjes te planten, maar kreeg niet de kans om te kijken hoe de jaarlingen erbij staan. In één klap was de sport terug bij af. Terwijl dat land een enorme potentie heeft. Geef Cubanen een bal, een stick en een veld, en binnen een paar jaar vegen ze iedereen van de mat.''

Zijn toenmalige sterspeelster en huidige echtgenote kan dat slechts beamen. Nog altijd roemt Lago de los Arcos de verdiensten van De Leeuw voor het Cubaanse hockey. ,,Benjamin is helemaal gek van sport. Hij heeft daar alles opzij gezet om de sport hogerop te brengen. De omstandigheden zijn niet te vergelijken met die in Nederland. Wij kunnen geen winkel binnenlopen en drie sticks kopen. Toch bleef Benjamin. Hij was één met ons en bleek bereid om onder dezelfde moeilijke omstandigheden te leven en te werken.''

Die liefde komt van twee kanten, want om misverstanden te voorkomen: van een schijnhuwelijk, zoals her en der gesuggereerd in het benauwde hockeywereldje, is volgens De Leeuw absoluut geen sprake. ,,Ik heb haar lief, zij heeft mij lief. We kennen elkaar nu zeven jaar. Trouwen was niet aan de orde, totdat Saray klem werd gezet door de Cubaanse autoriteiten. Ze moest weg, zo simpel was het. Maar een schijnhuwelijk? Kom op zeg! Wij riskeren geen acht jaar gevangenisstraf in Cuba voor een schijnhuwelijk. Bovendien bleek trouwen uiteindelijk niet eens nodig om het land uit te komen.''

Bijna drie jaar later staat Lago de los Arcos achter de balie bij een slagerijketen in Amstelveen. Hockeyen doet ze voorlopig niet meer. Met haar vorige club Rotterdam is ze na een hoogoplopend conflict momenteel verwikkeld in een juridisch steekspel, nadat de club haar dagvaardde. Terug naar Cuba kan ze niet, voor zover ze dat al wil. Natuurlijk: regelmatig dwalen haar gedachten af naar haar geboorteland, naar haar vader en moeder, naar haar beide broers en haar zes jaar oudere zus. ,,Elke dag denk ik aan ze, maar ik heb een beslissing genomen. Wie een beslissing neemt, moet daar geen spijt van krijgen. Op een dag zal ik ze weer zien, dat weet ik zeker. Alleen wanneer die dag komt, dat weet ik niet.''

Maar denk niet dat Lago de los Arcos zielig is of thuis zit weg te kwijnen op de bank. ,,Cubanen zijn van staalplaat'', verzekert De Leeuw. ,,Saray moet geduld hebben, haar dag komt nog wel.'' Lago de los Arcos is dezelfde mening toegedaan, zoals ze afgelopen zomer al liet weten. ,,Ik heb veel geleerd. Over mezelf, over anderen, over het leven in Nederland. Ik weet nu wat ik wel wil en vooral wat ik niet wil.''