De donkere dagen voor kerst

Het zijn de kortste dagen van het jaar, en dit jaar zijn ze voor menig belegger extra donker. Wolken blijven zich samenpakken boven de internationale aandelenmarkten. De eindejaarsrally waarop zo veel beleggers hadden gehoopt leek deze week zelfs even op een eindejaarskrachje uit te draaien.

De laatste volledige handelsweek op de Amsterdamse beurs – met de kerst wordt niet gehandeld – stond voor een groot deel in het teken van wat tien mannen in Washington dinsdag van de Amerikaanse economie vonden. Deze tien vormen de Federal Open Market Committee (FOMC), het beleidsuitvoerend comité van het stelsel van de Amerikaanse centrale banken. Dit comité ziet toe op de prijsstabiliteit en economische groei in de Verenigde Staten, en zijn belangrijkste regulerende gereedschap is de rente.

De vraag die menig belegger in de aanloop naar de vergadering in de ban hield was of de FOMC de rente zou verlagen of op hetzelfde niveau (6,5 procent) zou houden. De rente bleef ongewijzigd en dat was geen verrassing voor de meeste analisten en handelaren.

Dat was niet te merken aan de reactie van de markten. De Nasdaq leverde dinsdag meteen meer dan 4 procent in en daar kwam woensdag nog een verlies van ruim 7 procent bovenop. De Dow Jones en de S&P 500, indices waarin traditionele fondsen de overhand hebben, moesten eveneens flink achteruit. Donderdag en gisteren trad herstel in.

Ook de AEX, de graadmeter van de 24 grootste Amsterdamse beursfondsen, ontkwam niet aan de malaise. Woensdag, de eerste dag dat de beleggers in Nederlandse aandelen op het besluit van de FOMC konden reageren, was het bijltjesdag, met name onder de technologie- en telecomfondsen.

Chipfabrikant ASM Lithography verloor 6 procent, elektronicafabrikant Philips meer dan 9, kabelaar UPC viel 12 procent af en automatiseerder Getronics zelfs meer dan 14 procent. KPN zakte door de grens van 14 euro, en kwam daarmee op het laagste niveau sinds meer dan twee jaar. En daarmee was het leed voor het telecombedrijf nog niet geleden: gisteren werd de barrière van 13 euro geslecht.

De markt overdrijft altijd, zeggen beurshandelaren. Als dat waar is, dan overdrijven technologie- en telecomfondsen wel het meeste. Elk plukje nieuws dat naar buiten komt leidt tot de wildste uitslagen. Op de keper beschouwd was de beslissing van de FOMC om de rente ongemoeid te laten, die veel van de ellende op de beurzen veroorzaakte, helemaal geen bijzondere boodschap. Een belangrijke reden voor de scherpe dalingen van de aandelen wereldwijd was de formulering waarmee de FOMC het besluit wereldkundig maakte. Het comité sprak in de verklaring van een afnemende economische groei, en maakte daarmee de weg vrij voor een verlaging van de rente in het komende jaar. Het schrikbeeld van een lagere economische groei en bijgevolg lagere omzetten en winsten stuurden de koersen omlaag.

De angst voor winstwaarschuwingen zit er sowieso al stevig in bij de beleggers.De afgelopen maanden zijn er al heel wat afgegeven door grote Nasdaqfondsen. Keer op keer werden die genadeloos afgestraft. Daarin staan de Amerikaanse technologiefondsen niet alleen. Toen het Nederlandse Getronics eind november een winstwaarschuwing naar buiten bracht, kostte dat de automatiseerder in één klap 40 procent van zijn beurswaarde. Een soortgelijke boodschap kwam Randstad eind oktober op een aframmeling van bijna dertig procent te staan.

Randstad en Getronics zijn relatief kleine fondsen. Maar donderdag maakte Unilever bekend dat de omzet in het volgende jaar wellicht minder zal groeien dan waarop eerst was gerekend. Unilever bleek haar krediet bij de beleggers nog niet verspeeld te hebben. De zeep- en voedingsmiddelengigant, de laatste tijd wel vaker een schuilhaven voor beleggers die klappen in de technologie hadden opgelopen, verloor maar een half procent.

Het wachten is op de eerste bank die een winstwaarschuwing de wereld in gaat sturen. Of het zover komt is natuurlijk niet met zekerheid te zeggen, maar de angst dat een internet- of telecombedrijf kopje onder gaat en niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen hangt wel degelijk boven de markt, zeggen beurshandelaren.

De koers van de enige echte bank van de AEX, ABN Amro, staat al twee weken onder druk. Fortis en ING zijn ook actief in verzekeringen, en Aegon is zelfs een verzekeraar pur sang. Tot donderdag was het weekrendement van ABN Amro 3,4 procent negatief, tot gisteren een klein herstel optrad. Het tekent de onzekerheid onder de beleggers.

Een andere graadmeter voor de voortdurende twijfel in de aandelenmarkten zijn de rendementen van de zekerste beleggingen, staatsobligaties. Onzekerheid over bedrijven leidt vaak tot een extra vraag naar staatsleningen. De effectieve rente op staatsleningen is al geruime tijd aan het dalen, en omdat de prijzen van obligaties omgekeerd aan het rendement bewegen, betekent dat een stijging van de prijzen, en dus van de vraag. Een aanwijzing te meer dat beleggers hun schaapjes voor de kerst in de stal willen hebben.