CELDOODREMMENDE STOFFEN HELPEN TEGEN SEPSIS BIJ MUIZEN

Sepsis of bloedvergiftiging ontstaat als een bacteriële infectie zich via de bloedsomloop door het hele lichaam verspreidt en relatief grote hoeveelheden bacteriële gifstoffen (endotoxinen) vrijkomen. Eén van de vele effecten van de endotoxinen is een massale sterfte van lymfocyten, witte bloedcellen die onmisbaar zijn voor een effectieve afweer tegen infecties. Amerikaanse onderzoekers hebben bij muizen gevonden dat sepsis onder controle te brengen is door deze sterfte tegen te gaan.

Dat is een belangrijk resultaat, omdat er nog geen goede therapie voor sepsis bestaat, terwijl deze wel binnen enkele uren of dagen tot de dood kan leiden. De overvloedig aanwezige endotoxinen brengen overal in lichaam een zeer heftige ontstekingsreactie op gang. Bloedvaten verwijden zich en uit de capillaire vaten in de weefsels lekt vocht weg. Beide processen resulteren in een bloeddrukverlaging. Daardoor komt de zuurstofvoorziening van de organen in het gedrang. Dat er daarnaast overal in het lichaam bloedstolsels ontstaan, maakt dit probleem alleen maar erger. Het ene orgaan na het andere valt uit en uiteindelijk treedt de dood in. Voor patiënten in intensive care units is sepsis één van de belangrijkste doodsoorzaken.

Bij sepsis gaan grote hoeveelheden lymfocyten verloren. Dat is heel vervelend, omdat deze cellen nodig zijn om de overal in het bloed voorkomende bacteriën te bestrijden. De cellen gaan echter in apoptose, een natuurlijk proces waarbij overtollige cellen zichzelf vernietigen. Als zelfmoordwapen dient een groep eiwitsplitsende enzymen, de caspases. De vraag die de onderzoekers van de Washington University in St. Louis en het farmaceutisch bedrijf Merck zich stelden was of sepsis is te bestrijden door dit zelfmoordwapen onklaar te maken. De sterfte onder de lymfocyten wordt dan ongedaan gemaakt, zodat die cellen beschikbaar zijn om de door het lichaam zwermende bacteriën te doden. (Nature immunology, december 2000).

Op diverse manieren hebben zij aannemelijk gemaakt dat dit inderdaad zo werkt. Zij hadden daarbij de beschikking over twee caspaseremmers, die overigens alleen worden aangeduid met een code van de fabrikant. Eén daarvan remt bijna alle caspases, de andere blokkeert alleen de werking van capsase-3. Beide middelen zorgen bij gewone muizen voor een drastische afname van de sterfte na sepsis. De `brede' caspaseremmer bracht bovendien de gemiddelde hoeveelheid bacteriën in het bloed terug van enkele honderdduizenden naar enkele tientallen per milliliter. Dat de caspaseremmers effectief zijn doordat zij de apoptose van de lymfocyten voorkomen, toonden de onderzoekers aan bij muizen met een mutatie waardoor ze geen rijpe lymfocyten kunnen voortbrengen. Zoals verwacht, verminderde de toediening van een caspaseremmer de hoeveelheid bacteriën in het bloed bij deze dieren niet.