Bohemen

Phileas Fogg deed het in 80 dagen, Václav Havel in 80 staatsbezoeken. De Achterpagina gaat in 80 hits de wereld rond. Vandaag de 26ste bestemming: Bohemen.

Al heeft Bohemen het schitterende Praag als hoofdstad, een belangrijke rol in de popmuziek speelt het land niet. De Australische popgroep INXS nam een jaar of tien geleden een paar videoclips in Praag op, maar verder is er eigenlijk maar één pophit waarin aan Bohemen wordt gerefereerd. Maar dit is dan wel een van de grootste en beroemdste hits uit de geschiedenis van de popmuziek: `Bohemian Rhapsody' van Queen.

Precies vijfentwintig jaar geleden kwam `Bohemian Rhapsody' binnen in de Top 40 om drie weken later de eerste plaats te bereiken. Exact zestien jaar later kwam het, niet lang na het overlijden van de buitenissige Queen-zanger Freddie Mercury, opnieuw in de Top 40 en haalde het de tweede plaats.

`Bohemian Rhapsody' is een mythisch popnummer, dat jaar in jaar uit hoog in de Top 100 aller tijden eindigt en waarover van alles en nog wat wordt beweerd. Zo wordt het filmpje dat er bij werd gemaakt, vaak afgeschilderd als de eerste videoclip. Dit is onzin: groepen als The Beatles en The Outsiders maakten in de jaren zestig al videoclips. Maar `Bohemian Rhapsody' is wel een filmpje waarin druk gebruik is gemaakt van allerlei toen nieuwe videotechnieken.

`Bohemian Rhapsody' is ook de herkenningstune van de jaren zeventig, het tijdperk van de glitterrock en de symfonische pop. Queens muziek was een kruising tussen deze twee genres en `Bohemian Rhapsody' de perfectionering hiervan. Een rapsodie in de klassieke muziek is een `fantasie, gekenmerkt door quasi-geïmproviseerde brokstukken uit volksmelodieën', zo leert de encyclopedie. Volksmelodieën vallen niet onmiddellijk te ontdekken in `Bohemian Rhapsody', maar opgebouwd uit brokstukken is het zeker. De bijna zes minuten durende mini-opera bestaat uit solozang, koorzang, hardrock met archetypische metal-gitaarsolo en lyrische pop.

Even verbrokkeld is de tekst. In het eerste deel vraagt Mercury zich af of hij zich in de werkelijkheid of in een fantasie bevindt en presenteert hij zichzelf als een arme jongen met een onverschillige levenshouding. In het tweede deel richt hij het woord tot zijn moeder, tegenover wie hij bekent dat hij zojuist een man heeft neergeschoten. Tot zover is alles duidelijk, maar dan begint de muziek plotseling heftig te worden en de tekst evenzeer: ,,Scaramouche, scaramouche, will you do the Fandango / Thunderbolt and lightning, very, very, frightening me / Galileo, Galileo / Galileo, Galileo / Galileo figaro / Magnifico.''

Misschien moet er niet te veel achter deze tekst worden gezocht. Roy Thomas Baker, de producer van `Bohemian Rhapsody', vertelde later over het nummer dat de opnamen ervan maar liefst drie weken duurden. ,,Het middengedeelte was oorspronkelijk veel korter gepland. Maar Freddie kwam telkens weer met waanzinnige ideeën. Dan kwam hij de studio in en riep: `Ik heb een idee voor de zang – we stoppen er wat galileo's in'.''

Een van de interpretaties van `Bohemian Rhapsody' luidt dat de ik-figuur wordt gehaald door de duivel. ,,Beelzebub has a devil put aside for me, for me, for me'', zingt Mercury. Maar wat de betekenis van `Bohemian Rhapsody' ook is, aan Bohemen wordt geen woord gewijd. Het Engelse woord `bohemian' betekent naast Boheems ook onconventioneel. Deze betekenis komt vermoedelijk voort uit het Franse woord `Bohémien', waarmee niet alleen bewoners van Bohemen worden aangeduid maar ook zigeuners. Vermoedelijk dachten de Fransen dat de zigeuners uit Bohemen kwamen, hoewel het Frans ook het woord `gitane' voor zigeuner kent, wat weer op Egypte als bakermat van de zigeuners duidt. Hoe dan ook, in de negentiende eeuw kreeg het woord `bohémien' dankzij onder meer het boek Scènes de la vie Bohème van de Franse schrijver Henry Murger de betekenis van marginale kunstenaar die nauwelijks het hoofd boven water kan houden. Beter dan in Puccini's opera La Bohème is het leven van een bohémien nooit uitgedrukt. Vermoedelijk bedoelde de operaliefhebber Freddie Mercury met `Bohemian Rhapsody' dan ook niets anders dan een rapsodie over het leven van een marginale, onaangepaste jongeling.