Teheran verrassende keuze als schaakstad

Vandaag begint in de Iraanse hoofdstad Teheran de finale om het wereldkampioenschap schaken. Viswanathan Anand en Alexei Shirov spelen zes partijen in het land waar schaken kort geleden nog verboden was.

De afgelopen dagen zijn Viswanathan Anand en Alexei Shirov voor de finale van het schaakwereldkampioenschap van New Delhi naar Teheran verhuisd.

Anand kwam met zijn vrouw Aruna en zijn vaste secondant Ubilava, een voormalige Oekraïener die nu in hetzelfde Spaanse dorpje woont als Anand en het hele jaar voor hem werkt. Shirov is er met zijn Spaanse secondant Magem, zijn Letse secondant Rytshagov en zijn kersverse verloofde Victoria Cmilyte, een Litouwse van zeventien jaar die zelf in het vrouwenwereldkampioenschap in New Delhi bij de laatste zestien kwam.

Ze volgen het traject dat het schaakspel ongeveer 1500 jaar geleden aflegde. Het werd waarschijnlijk bedacht in India, vandaar kwam het naar Perzië, toen naar de Arabische wereld en de Arabieren brachten het naar West-Europa.

Al is er een historische band tussen Iran en het schaakspel, de keuze van Teheran als plaats voor de finale mag toch verrassend genoemd worden. In de jaren tachtig was schaken verboden in Iran. Schakers kwamen clandestien bijeen, schaakliteratuur werd onder de toonbank verkocht voor een hoge prijs wegens het risico voor de verkoper, en een prominente Iraanse schaker kreeg zweepslagen toen hij bij het spel betrapt was.

Na de dood van Khomeiny in 1989 werd dat anders. In 1990 mochten de Iraanse schakers weer meedoen aan de olympiade in het Joegoslavische Novi Sad. Ze werden begeleid door een ambtenaar die de regels van het spel niet kende, maar moest opletten of zijn spelers geen alcohol dronken of met vrouwen praatten.

Vier jaar geleden wilde Kirsan Iljoemzjinov, president van de FIDE en ook van de Russische deelrepubliek Kalmukkië, de match om het wereldkampioenschap tussen Karpov en Kamsky in Irak laten houden. Er kwam veel protest en het ging niet door. Achteraf zei Iljoemzjinov dat het een grapje was geweest.

Nu werd er slechts door een enkeling geprotesteerd tegen de keuze van Teheran, hoewel er toch wel iets op aan te merken was. Als er een Israëliër in de finale zou komen, zou die geen visum voor Iran krijgen en dan zou de finale in de Kalmukse hoofdstad Elista gespeeld worden.

De leiders van de FIDE slaakten een zucht van opluchting toen de laatste en sterkste Israeliër, Boris Gelfand, werd uitgeschakeld. Of Amerikanen en joden die niet in Israël wonen wel een visum zouden krijgen, werd in het midden gelaten, maar je kan je voorstellen dat die zich in Teheran niet helemaal op hun gemak zouden voelen.

De vrouwen hebben vorige week hun wereldkampioenschap in New Delhi afgemaakt. Het is begrijpelijk dat de finalisten van dat kampioenschap niet naar Teheran werden gestuurd, want het zou een raar gezicht zijn geweest om vrouwen die zich altijd op Westerse manier kleden opeens in de in Iran vereiste klederdracht te zien schaken.

Dat Anand en Shirov nu in Teheran spelen, komt door de zakelijke contacten van Iljoemzjinov. Die verkoopt olie uit Irak en Iran aan Engeland en Japan en met Iran heeft hij kort geleden een overeenkomst gesloten om samen een oliehaven op een kunstmatig eiland voor de kust van Kalmukkië te bouwen. Hij deelt wereldkampioenschappen uit als relatiegeschenk.

Bij het vertrek uit New Delhi zei Anand tegen de pers niet veel meer dan dat het een zware wedstrijd zou worden, maar Shirov liet zijn tanden zien. Zijn hele leven had hij gewacht op deze mogelijkheid om wereldkampioen te worden, zei hij. Hij haalde weer eens uit naar Kasparov, die hem in 1998 slecht behandeld had. Toen won Shirov tegen Kramnik een match die uit moest maken wie er tegen Kasparov om het wereldkampioenschap zou spelen, het andere wereldkampioenschap, waar de wereldschaakbond niets mee te maken heeft.

Shirov kreeg geen geld voor zijn overwinning op Kramnik, want de match tegen Kasparov zou zijn beloning zijn. Die ging echter niet door, omdat er geen sponsors te vinden waren. Vervolgens koos Kasparov Anand als tegenstander, dat ging ook niet door en tenslotte werd het toch Kramnik.

Shirov is zo verbitterd geraakt dat hij steeds heeft gezegd dat de match tussen Kasparov en Kramnik doorgestoken kaart was, een show om geld te verdienen. Hij hield er pas mee op toen Kramnik die match onverwacht won.

Ook op Anand is hij boos. In New Delhi zei hij dat Anand twee jaar geleden had meegedaan aan een oneerlijk spel en dat zijn geweten niet voor honderd procent schoon was. Nu kan Shirov wraak nemen.

Anand wordt als iets sterker beschouwd. Zijn spel is zuiverder en meer solide dan dat van Shirov. Die is wisselvalliger en af en toe geniaal. Er worden harde klappen en spectaculaire partijen verwacht.