Schoonheid van het alledaagse

Volgens kunstenaar Marc Bijl is kunst te vinden op de meest onverwachte plaatsen. ,,De mooiste kunst vind ik meestal dingen die niet als kunstwerk bedoeld zijn'', zegt hij in de catalogus van Buren, de groepstentoonstelling met jonge kunstenaars die nu in het Van Abbemuseum te zien is. Wat Bijl precies met zijn uitspraak bedoelt, wordt duidelijk bij het zien van zijn bijdrage aan de tentoonstelling. In een van de museumzalen bouwde hij een ranzig steegje na, inclusief sigarettenpeuken, huisvuil, kapotte bierflesjes en vochtplekken. Om het straatbeeld te completeren, kraste hij wat graffiti in de muur en propte hij een fiets in een vuilnisbak. Zijn kunstwerk lijkt zo min mogelijk op kunst te willen lijken.

Bijl is niet de enige kunstenaar die de schoonheid wil benadrukken van taferelen die we iedere dag, in iedere willekeurige stad kunnen aantreffen. Kunstenaars als Tracey Emin en Jason Rhoades gingen hem daarin voor, met hun alledaagse stillevens van beslapen bedden en allerhande afvalproducten. En ook op deze tentoonstelling in Eindhoven lijkt de gedachte dat kunst vooral niet hoogdravend of esthetisch moet zijn de boventoon te voeren. Phoebe Maas fotografeerde de patronen van afgesleten schoenzolen, Laurent Malherbe bouwde een boomhut annex bar van afvalhout en Sjaak Langenberg laat de omroepberichten van Schiphol door het museum galmen.

Een duidelijk thema heeft de tentoonstelling Buren niet. Het enige dat de vijftien exposanten met elkaar gemeen hebben, is hun band met de provincie Noord-Brabant: sommigen zijn er geboren, anderen hebben er gestudeerd en een enkeling woont er nog steeds. De meeste kunstenaars zijn na hun studie vertrokken naar grote steden als Amsterdam, Rotterdam, Londen of Berlijn. Deze tentoonstelling fungeert als een soort reünie, en brengt de Brabantse kunstenaars de een succesvol, de ander nog relatief onbekend - weer even terug in hun oude provincie.

Buren mag dan een Brabants onderonsje zijn, de tentoonstelling is wel degelijk representatief voor wat er op dit moment in Nederland aan kunst wordt gemaakt. Opvallend is vooral de populariteit van de installatie, een ruimtevullende, vaak tijdelijke kunstvorm die op de ervaring van de toeschouwer gericht is. Zo timmerde Erik van Lieshout van ruwe latten en stukken glaswol een primitieve sauna in elkaar, en richtte Dirk van Lieshout een meditatieruimte in met verrijdbare ligbanken en een hemelse douchecabine. De schoolkinderen die over de tentoonstelling rondgeleid worden, maken er gretig en luidruchtig gebruik van.

Kunst moet in de ogen van veel hedendaagse kunstenaars niet alleen zo min mogelijk op kunst met een grote K lijken, zij moet het liefst ook praktisch zijn. Dus bouwde William Speakman, in het kielzog van een kunstenaar als Joep van Lieshout, een installatie die het midden houdt tussen beeldende kunst en design. Zijn werk Beauty is Perfection bestaat uit een grote houten tafel met in het midden een ingebouwd aquarium vol zeebaars en tarbot. Op de tafel liggen de messen, de sojasaus, de sakewijn en de houten stokjes al klaar om de vis te verwerken tot een verse portie sushi.

Functioneel lijkt ook de steriele abattoir-achtige installatie van Paul van Osch, al is de gebruiksvriendelijkheid van dit werk bedrieglijk. De zes witbetegelde cabines zijn voorzien van een soort bassins die als voetbad of pisbak zouden kunnen dienen, ware het niet dat kranen en afvoerputjes ontbreken. De herkenbare vorm van het kunstwerk is misleidend: wat eerst een toegepast ontwerp leek, blijkt bij nader inzien puur uiterlijk vertoon te zijn. Veelzeggend is de titel van het object, Entertain me. In tegenstelling tot de meeste andere werken op de tentoonstelling staat de installatie van Van Osch er niet louter ter vermaak van het publiek. In dit geval zal de toeschouwer zelf zijn vindingrijkheid uit de kast moeten trekken om het kunstwerk een functie te geven.

Tentoonstelling: Buren. Met werk van o.a. Mathilde ter Heijne, Sjaak Langenberg, Erik van Lieshout en Alexandra Rouppe van der Voort. T/m 4 febr in het Van Abbemuseum, Vonderweg 1, Eindhoven. Di t/m zo 11-17u. Catalogus f 39,50.

    • Sandra Smallenburg